دشمن شناسى در قرآن - برهانیان، عبدالحسین - الصفحة ٩١

در مورد فلسفه جهاد ذكر اين نكته ضرورى است كه جهاد و پيكار در راه خدا (چه جهاد ابتدايى و چه دفاعى) در حقيقت دفاع از حق انسانيّت است و آن حق عبارت است از حقّى كه هر كس در حيات خود دارد. شرك به خدا هلاكت انسانيت و مرگ فطرت و خاموش شدن چراغ درون دلهاست. و جهاد كه همان دفاع از حق انسانيّت است اين حيات را برمى‌گرداند و بعد از مردم، آن حق را دوباره زنده‌اش مى‌سازد.
و چون اساس اسلام بر حكم فطرت بشر است و اين فطرت حكم مى‌كند كه قوانين فردى و اجتماعى بر اساس توحيد بنا گردد و دفاع از چنين اساسى و ريشه‌اى حق مشروع بشر است، بشر بايد حق خود را استيفا كند هر چند به وسيله جهاد ميسّر گردد. استيفا اين حق در مرحله اول با زبان و صِرف دعوت است در مرحله بعد دفاع از جان و مال و ناموس طرفداران حق (مسلمين). در مرحله سوم جهاد ابتدايى است كه اگر چه به ظاهر قتالى است ابتدايى ليكن در حقيقت دفاع از حق انسانيت و كلمه توحيد و خداپرستى است (كه اساس فطرت بشر است).
و همچنان كه تاريخ اسلام و سيره پيامبر اسلام (ص) شاهد است اسلام هيچ گاه قبل از دعوت با زبان خوش و اتمام حجت، جنگ را آغاز ننموده است. «١»