جريان شناسى سطح(3) - قنبری، آیت - الصفحة ٤٩

ماركسيسم به‌عنوان يك مكتب فكرى اروپا را تحت تأثير قرار داد، امّا در آنجا محصور نماند و ديگر كشورها از جمله ايران را نيز در تأثير خويش گرفت، انديشه‌هاى ماركسيستى نخستين بار همزمان با انقلاب مشروطه پا به ايران نهاد. از اين پس جريان ماركسيستى در شاخه چپ قديم سه دوره را در ايران پشت سر گذاشت: «١» ١- دوره سوسيال دموكراسى انقلابى؛ ٢- دوره حزب جريان شناسى سطح(٣) ٥٨ ٢ - ٤. تاريخچه ص : ٥٦ كمونيست ايران؛ ٣- دوره حزب توده ايران.
دوره نخست با انقلاب مشروطه آغاز شد و تا روى كار آمدن رضاخان ادامه داشت.
اين افكار از طريق كارگران ايرانى كه به روسيه مى‌رفتند و دانشجوييانى كه در اروپا درس مى‌خواندند، به ايران وارد شد. در اين دوره ماركسيست‌ها خود را «سوسيال- دموكرات» مى‌ناميدند.
دوره دوم از روى كار آمدن رضا خان در ١٢٩٩ ش. (كودتاى سوم اسفند) آغاز گشت و تا سقوط حكومت او در شهريور ١٣٢٠ ش. ادامه داشت. در اين دوره ماركسيست‌ها حزب كمونيست را در باكو بنيان نهادند كه ادامه افكار سوسيال دموكرات‌ها بود. نخست، نام آن را «حزب عدالت» گذاشتند و سپس در كنگره انزلى حزب خود را «حزب كمونيست» ناميدند. «٢» خيانت بزرگ حزب كمونيست در اين دوره حمايت از رضا شاه و خنجر زدن از پشت به نهضت جنگل به رهبرى روحانى آزاده ميرزا كوچك خان بود كه براى دفاع از مملكت اسلامى براساس شرع به مقابله با اشغالگران برخاسته بود. البته رضا شاه به‌دليل خصلت ديكتاتورى‌اش تحمل هيچ حزبى را نداشت و از اين رو، كمونيست‌ها را نيز سركوب و زندانى كرد.