بى شك، مثلًا ما موضع «واتيكان» يا مجمع كليساهاى جهان را مطالعه مى كنيم كه از قدس حمايت بى شائبه دارند. اين مبالغه نيست اگر بگوييم موضعى كه مجمع يا مجلس كليساهاى جهان در ژنو در حمايت از قدس اتخاذ مى كنند، بسيار بهتر و شايسته تر از مواضعى است كه كشورهاى اسلامى اتخاذ مى كنند. اين موارد موضوعاتى است كه اين سئوال را مطرح مى سازد، چرا نبايد با جهان مسيحيت همكارى داشته باشيم، در اين مجلس، كليساهاى خاورميانه مى توانند بهترين راه و پل ارتباطى ميان ما و جهان غرب يا مسيحيت باشد. چرا اين امكانات را از دست مى دهيم، چرا عرصه و ميدان عمل را مقابل مسيحيان نمى گشاييم، چرا باب همكارى را با آنها باز نمى كنيم، چرا نمى گذاريم آنها نيز به سان اعراب و مسلمانان در قدس ايفاى نقش كنند، چه بسا آنها نيز به اندازه مسلمانان و اعراب در قدس سهيم باشند.

بنابراين مهم ترين كارى كه در حال حاضر بايد انجام دهيم انتقال از مرحله و وضعيت شكست و فروپاشى در آزادسازى قدس به مرحله امكان آزادسازى آن با همكارى مسيحيان و سازمان ها و مراكز كليساى جهان است.

\* آيا اين امكان وجود دارد كه قدس آزاد شود، اما اين آزادى شامل فلسطين نشود؟

خير، وقتى ما از قدس صحبت مى كنيم، در واقع منظورمان همان فلسطين است. قدس سمبل فلسطين است. چون همان‌طور كه گفتيم و در سخنان اسرائيلى ها ديده بوديم، اسرائيل بدون قدس و قدس بدون اسرائيل بى معناست. ما مى توانيم قدس و پس از آن فلسطين را آزاد سازيم، اكنون ما مى توانيم با تجديدنظر در معادلات بين المللى به حركت درآييم و اولين گام در اين راه دادن اهميت به ديگران است كه منظور ما جهان مسيحيت است، اينكه آنها نيز در اين شهر سهيم هستند و به همان اندازه كه ما درگير اين موضوع هستيم آنها نيز درگير هستند. در تاريخ معاصر ملاحظه مى كنيم مواضعى را كه واتيكان تا پيش از سال ١٩٤٨ اتخاذ نمود و پس از آن، مخالفت با اصل و اساس تأسيس اسرائيل است، كه در اين ميان كليساهاى عربى نقش مهم و حساسى در اتخاذ اين مواضع و شكل گيرى آنها داشته اند، در حال حاضر نيز اين كليساها- چه ارتدوكس ها و چه كاتوليك ها- مى‌توانند اين نقش را ادامه دهند و وظيفه ما اين است كه ما آنها را در اين راه هرچه بيشتر توانمند سازيم.

\* چگونه مى توان تشكيل اتحاد عربى- اسلامى- مسيحى را براى جلوگيرى از يهودى سازى قدس تسهيل كرد؟

اسرائيل مى داند، هر شكايت يا اعتراضى كه به تخريب يا الحاق اراضى يا از بين بردن نشان هاى اسلامى درقدس مى شود، مانعى بر سر راه يهودى سازى اين شهر است، حتى اگر به عمليات پاسدارى از شهر قدس و مسجدالاقصى نگاه كنيم، مى بينيم اين عمليات بومى و محلى بوده و ساكنان شهر اين مسئوليت را برعهده گرفته اند، اين افراد بى سلاح هستند، از هيچ حمايت خارجى و اسلامى برخوردار نيستند، مگر آنها تا چه وقت مى توانند با اين وضعيت در مقابل نيروهاى اسرائيل ايستادگى كنند، نيروهاى اسرائيلى كه از سوى آمريكايى ها با انواع و اقسام سلاح ها و كمك هاى مالى حمايت مى شوند. اين حمايت‌ها نشان مى دهد كه اسرائيلى ها با تمام توان از تبليغات و نفوذ خويش استفاده مى كنند تا مسيحيان و جهان غرب را در مقابل امر واقع و عمل انجام شده قرار دهند و در اين راه عجله هم نمى كنند، بلكه قدم به قدم گام برمى دارند، در حالى كه ما هيچ كار نمى كنيم. اينجاست كه يك روز ملاحظه مى كنيم، نه تنها قدس، بلكه سراسر فلسطين يهودى شده و ما هيچ كارى نكرده ايم.

\* شما در كتابتان به نكته اى اشاره كرده ايد و آن همكارى و همگامى آمريكا با اسرائيل است، در حالى كه در همان زمان وقتى كشورهاى عربى از آمريكا و اروپا كمك مى خواهند، و حتى نه براى آزادسازى قدس يا فلسطين، بلكه براى كمك به فلسطينى ها، اروپايى ها و آمريكايى ها به كشورهاى عربى پشت مى كنند، نظرتان در اين باره چيست؟

اين يكى از بدترين نوع عجز و ناتوانى است كه‌