زيردستان از ويژگيهاى مهمى هستند كه حاكم اسلامى مى بايست بدانها آراسته باشد، تا بدانجا كه امام صادق، عليه السلام، در نامه اى كه خطاب به «نجاشى»، يكى از ياران خود- كه به سمت استاندارى اهواز منصوب شده بود- رستگارى و نجات او را در گرو داشتن اين ويژگيها دانسته و مى فرمايند:

و اعلم ان خلاصك و نجاتك فى حقن الدماء و كف الاذى عن اولياء الله و الرفق بالرعيه و التانى و حسن المعاشره مع لين فى غير ضعف و شده فى غير عنف.[١]

بدان كه نجات و رستگارى تو در گرو چند چيز است: جلوگيرى از ريختن خون (بى گناهان) خوددارى از آزار دوستان خدا، مدارا و ملاطفت با زيردستان و حسن سلوك همراه با رافت و مهربانيى كه برخاسته از ضعف و ناتوانى و شدت و قاطعيتى كه برخاسته از زورگويى نباشد.

امام على، عليه السلام، نيزيكى از فرمانداران خود را چنين سفارش مى كنند:

و اخلط الشده بضغث من اللين، و ارفق ما كان الرفق ارفق و اعتزم بالشده حين لايغنى عنك الا الشده ...[٢]

شدت و قاطعيت را با قدرى نرمى و ملاطفت بياميز، و هر زمان كه مهربانى و مدارا كردن شايسته تر است، مدارا كن و آن جا كه چاره اى جز شدت و قاطعيت ندارى شدت و قاطعيت پيشه كن.

٣. تامين رفاه اقتصادى مردم‌

در زمان حكومت امام مهدى، عليه السلام، رفاه اقتصادى و آسايش معيشتى بر تمام بخشها و زواياى زندگى بشر پرتو مى افكند و انسانها آسوده خاطر از مشكلات روزمره تامين معاش مى توانند به سازندگى معنوى خود بپردازند.

در اين زمينه روايتهاى بسيارى نقل شده كه در اينجا به ذكر روايتى از امام على، عليه السلام، اكتفا مى كنيم:

... و اعلموا انكم ان اتبعتم طالع المشرق سلك بكم منهاج الرسول ... و كفيتم موونه الطلب و التعسف، و نبذتم الثقل الفادح عن الاعناق ...[٣]

... بدانيد اگر شما از قيامگر مشرق (امام مهدى، عليه السلام) پيروى كنيد، شما را به آيين پيامبر درآورد ... تا از رنج طلب و ظلم (در راه دستيابى به امور زندگى) آسوده شويد و بار سنگين (زندگى) را از شانه هاتان بر زمين نهيد ...

چنان كه ملاحظه مى شود در اين روايت پيروى از امام عادل و درآمدن به آيين پيامبر، صلى الله عليه و آله، مقدمه اى براى رسيدن به وضع مطلوب اقتصادى، آسودگى از رنج طلب و رهايى از بار سنگين زندگى ذكر شده است. نكته ظريفى كه ازاين موضوع به دست مى آيد اين است كه تامين رفاه اقتصادى و سامان بخشيدن به وضعيت معيشتى مردم يك جامعه، نه تنها با اهداف الهى و ارزشهاى معنوى آن جامعه منافات ندارد. بلكه تحقق اين اهداف زمينه و بستر مناسبى براى رسيدن به رشد و توسعه اقتصادى و تامين رفاه و آسايش عمومى مردم جامعه است.

نكته ياد شده را در كلام ديگرى از اميرالمؤمنين، عليه السلام، مى توان مشاهده كرد، آن جا كه مى فرمايد:

اما والذى فلق الحبه و براالنسمه، لو اقتبستم العلم من معدنه، و ادخرتم الخير من موضعه، و اخذتم الطريق من وضحه، و سلكتم من الحق نهجه، لنهجت بكم السبل، وبدت لكم الاعلام، و اضاء لكم الاسلام، و اكلتم رغدا، و ما عال فيكم عائل و ظلم منكم مسلم و لامعاهد.[٤]

سوگند به خدايى كه دانه را (در دل خاك) بشكافت، و آدميان را آفريد، اگر علم را از معدن آن اقتباس كرده بوديد و خبر را از جايگاه آن خواستار شده بوديد و از ميان راه به رفتن پرداخته بوديد و راه حق را از طريق روشن آن پيموده بوديد، راههاى شما هموار مى گشت و نشانه هاى هدايتگر پديد مى آمد و فروغ اسلام شما را فرا مى گرفت و به فراوانى غذا مى خورديد و ديگر هيچ عائله مندى بى هزينه نمى ماند و بر هيچ مسلمان و غير مسلمانى ستم نمى رفت.

٤. گسترش عدالت و مساوات‌

يكى از مهمترين ويژگيهاى حكومت مهدى گسترش عدالت در همه شؤون زندگى بشر است، مطابق حديث مشهورى كه به حد تواتر از شيعه و اهل سنت نقل شده آن حضرت «... زمين را از عدل و داد