گزارش‌هاى بسيار كمى درباره پس از اين ايّام تا زمان ظهور اسلام به دست ما رسيده است، از همين رو به نقش اين پيامبر خدا در تاريخ اسلام نگاه مى‌كنيم. روايتى از حضرت رضا (ع) در منابع شاخص و معتبر ما آمده كه گوياى حضور پررنگ و فعّال حضرت خضر در تاريخ اسلام است.[١] در اين دوران خانه خضر و محلّ سكونت او در «مسجد سهله» است.[٢]

روايات نقل شده در منابع شيعه و سنّى حاكى از آن است كه خضر اوّلين تسليت گوينده به اميرالمؤمنين (ع) در رثاى پبامبر (ص) بود[٣] و او را صحابه حاضر نيز مشاهده كرده بودند. حضرت على (ع) خضر را با عنوان «برادرم» ياد مى‌كردند و خضر نيز ارادتى ويژه به اميرمؤمنان (ع) داشت و گاه و بيگاه و در منظر ديگران آن را به نمايش مى‌گذاشت، شايد به اشتباه خود در شناخت جايگاه ايشان پى ببرند.[٤] جالب اين است كه گاه حضرت على (ع) بلافاصله پس از اين صحنه، اعلام مى‌كردند هر سؤالى داريد با من مطرح كنيد كه من به راه‌هاى آسمان از زمين آگاه‌ترم و در مقابل، حاضران مى‌پرسيدند: تعداد موهاى سر ما چند تاست؟!!!

روزى اميرالمؤمنين (ع) همراه حسن بن على (ع) مى‌آمد و به دست سلمان تكيه كرده بود تا وارد مسجد الحرام شد و نشست، مردى خوش قيافه و خوش لباس پيش آمد و به اميرالمؤمنين (ع) سلام كرد، حضرت جوابش را دادند. او نشست آنگاه عرضه كرد: يا اميرالمؤمنين سه مسئله از شما مى‌پرسم و سپس پرسش‌هاى خود را طرح مى‌كند و امام (ع) به حضرت مجتبى (ع) امر مى‌كنند كه او پاسخ دهد و ايشان نيز پاسخ داده و مايه تحيّر حاضران مى‌شوند.[٥]

در منابع جريان ديدار خضر با ديگر امامان (ع) و تسلّا دادن به ايشان در مصائب و ناراحتى‌ها[٦] و گاه بزرگانى مانند مرحوم نخودكى اصفهانى‌[٧] قابل مشاهده است كه براى پرهيز از طولانى شدن مطلب به همين مقدار اكتفا مى‌شود.

خضر و امام زمان (ع)

خداوند متعال خضر را حجّتى قرار داد تا هر كه درباره طول عمر امام زمان (ع) دچار شكّ و ترديد شود، به ايشان بنگرد و ببيند خداوند بندگانى از طايفه انسان‌ها دارد كه چند هزار سال عمرشان از امام عصر (ع) بيشتر است.[٨] علاوه بر اين، او در دوره غيبت و پس از ظهور به سان انيسى مهربان و همراهى دل‌سوز در خدمت امام عصر (عج) خواهد بود:

«خضر (ع) از آب حيات نوشيد و بنابراين تا روز قيامت زنده خواهد بود، او به نزد ما مى‌آيد و بر ما سلام مى‌كند و ما صداى او را مى‌شنويم، گرچه او را نمى‌بينيم و او در هر جا كه ياد شود، حضور مى‌يابد. پس هر كس از شما كه او را ياد نمود به او سلام كند. او در هنگام حج در مكّه حضور مى‌يابد و جميع عبادات و مناسك را به جا مى‌آورد و در عرفه، وقوف مى‌كند و براى مؤمنان دعا مى‌نمايد و به زودى خداوند در هنگام ظهور قائم ما وحشت و تنهايى او را، به انس مبدّل مى‌سازد و او در كنار حضرت مهدى (عج) حضور مى‌يابد.»[٩]

سلام بر او به گاه ولادت و حيات و در تمام لحظاتى كه با ماست و در خدمت مولاى ما.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. الميزان فى تفسيرالقرآن، ج ١٣، ص ٣٥٣.

[٢]. تاريخ طبرى، ج ١، ص ١٨٨.

[٣]. علل الشّرائع، ج ١، ص ٥٩.

[٤]. كمال الدّين وتمام النّعمه، ج ١، ص ٢٩٨.

[٥]. الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٣، ص ٣٥.

[٦]. همان، ص ٦٧٢.

[٧]. سوره (١٨) كهف، آيات ٦٠- ٨٢.

[٨]. كمال‌الدّين و تمام‌النّعمه، ج ٢، ص ٣٩٠.

[٩]. بحارالأنوار، ج ٥٢، ص ٣٧٦.

[١٠]. من لايحضره الفقيه، ج ١، ص ٢٣١؛ ضائل پنج تن عليهم‌السّلام در صحاح ششگانه اهل سنّت، ج ٣، ص ٣٩٣.

[١١]. بحارالأنوار، ج ١٠، ص ١١٩.

[١٢]. الكافى، ج ١، ص ٥٢٦.

[١٣]. براى نمونه ر. ك: بحارالأنوار، ج ٤٦، ص ١٤٥.

[١٤]. ر. ك: نشان از بى‌نشان‌ها، ج ١، ص ٢٨٦.

[١٥]. نكته قابل تأمّل اينجاست كه در روايات و منابع دينى تا پيش از دوره معاصر طول عمر امام زمان (ع) را با معمّرين (افرادى كه طول عمر داشته‌اند) مقايسه مى‌شد؛ امّا متأسّفانه از اواسط دهه ٤٠ شمسى، ادبياتى با برخى از نوشته‌هاى حتّى بزرگان دين رايج شد كه براى اثبات طول عمر امام زمان (ع) به درختان و حيوانات و ديگر موجودات ديرزيست هم استناد شده كه هم از نظر منطقى مقايسه غلط و غير قابل قبولى است و موجب وهن فرهنگ متعالى شيعى مى‌شود هم نوعى توهين به شأن امام (ع) به حساب مى‌آيد و اى كاش مى‌شد اين بخش از آثار و تأليفات مهدوى مورد بازنگرى قرار گيرند.

[١٦]. كمال‌الدّين و تمام‌النّعمه، ج ٢، ص ٣٩٠.