ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٣ - سرمايه سالارى، تبليغات و زنان
سرمايهسالارى، تبليغات و زنان
دكتر احمد سيف
اساس نظام اقتصادى سرمايه سالارى توليد كالا است. توليد و توزيع و پس آن گاه مصرف كالاست كه باعث انباشت سرمايه براى توليد بيشتر مىشود. هركدام از اين حلقه ها كه نباشد، نظام اقتصادى موجود به دست انداز مىافتد. از اين نظر، تبليغات كه نقش مهمّى در گسترش فرهنگ مصرفى موجود دارد، براى تكميل اين حلقه اهميّتى اساسى پيدا مىكند. درابتداى كار، تبليغات عمدتاً صورت اطّلاع رسانى داشت. درنزديك به صد سال پيش، به ويژه اگر كالاى جديدى وارد بازار شده بود، بعضى از خصلت هاى اين كالاى تازه در آگهى تجارتى عمده مىشد. كمتر اتّفاق مىافتاد كه آگهى تجارتى درباره چيزى به غير از خود كالا باشد. به عبارت ديگر، نقش اصلى و اساسى تبليغات در اين دوره، اطّلاع رسانى بود. ولى حدوداً از ١٩٢٥ م. اين شيوه تبليغات تغيير كرد. شركت ها به اين نتيجه رسيدند كه نگرش متفاوتى لازم است تا بتوان كالاى بيشترى فروخت. از آن تاريخ به بعد، آگهى هاى تجارتى كوشيد كالا را به خواسته ها و احساسات انسانى گره بزند. يكى از ابتدايى ترين خواسته هاى بشرى هم تمايلات جنسى است و ازاين جاست كه بهره گيرى- به واقع سوءاستفاده- از زنان در تبليغات آغاز مىشود. امروزه كم اتّفاق نمى افتد كه در آگهى ها نشانى از كالاى مورد نظر نيست و اغلب نيز خواننده و بيننده از آگهى چيزى در باره مختصّات كالا نمى آموزد. به عوض، آگهى تجارتى مىكوشد كه «تصوير پردازى» كند.
در اين كوشش براى تصوير پردازى، بدن زن چه به طور كامل و چه به صورت اجزا وارد معادله مىشود تا كالاى مورد نظر به فروش رود. گذشته از هرچه هاى ديگر، يكى از پيامدهاى اين كار اين است كه از زنان تصاوير كاملًا غير واقعى ساخته مىشود. زنان آگهى هاى تجارتى را درهيچ كجا پيدا نمى كنيد. به عوض با تزريق ناامنى و غير كامل بودن در زنان و ندرتاً در مردان، پيام اصلى اين آگهى ها اين است كه اگر كالاهاى مورد نظررا مصرف نماييد هر كمبودى- واقعى يا خيالى برطرف مىشوند.
تقريباً در همه آگهى ها، پيام اصلى اين است كه زن و مرد «ايده آل» چه مشخصّاتى بايد داشته باشند. درخصوص مردان، پيام مشخّص و روشن است. او بايد باقدرت، ثروتمند، ورزشكار و داراى اعتماد به نفس باشد. درخصوص زنان، ولى پيامها يك گره گاه مشترك دارند. يك زن بايد «زيبا» باشد. البتّه بايد گفت كه تبليغات مبدع اين شيوه نگرش به زن نيستند، ولى آنچه كه تبليغات كرده و مىكند اين است كه هم گام با جنسيّت گرايى، اين تصوّر «ويژه»