ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٧ - قصّه عروسك باربى
مدگرايى و مصرفگرايى است كه تلاش مىكند به همراه خيل عظيم لوازم جانبى يا انبوه سربازان خود، نوع زندگى آمريكايى را به كودكان و نوجوانان جهان تحميل نمايد و مردان و زنان آينده را با فرهنگ و ارزشهاى خود تربيت كند.
زندگى زن آمريكايى آن هم با الگوى باربى مؤلّفههاى مختلفى دارد كه اين عروسك براى نهادينه كردن آنها طرّاحى شده است. مدل لباسهاى باربى، رقص، زندگى تجمّلاتى و فانتزى، مصرفگرايى محض، معاشرتهاى بىقيد و شرط، لذّتجويى و اباحهگرى، دورى از معنويّت و همه و همه براى ساماندهى يك هدف، طرّاحى شدهاند، اينكه چگونه الگوى زندگى، سليقه و خواستهاى يك زن آمريكايى را ملكه ذهنى كودكان نمايند و به همراه متعلّقات بىشمار باربى، نيازهاى زن عشرتطلب و رهاى آمريكايى را به عنوان نيازهاى متورّم شده و واقعى زنهاى آينده ملّتهاى ديگر جا بزنند.
از اين رو اگر باربى بتواند احساسات، عواطف، افكار، ذائقه و نيازهاى يك زن آمريكايى را به كودكان و نوجوانانِ غير آمريكايى انتقال دهد و خواستها و روحيّات آنها را متناسب با اهداف مهندسان و تئورىپردازان فرهنگى خود راهبرى و هدايت كند به اهداف دراز مدّت خود كه همان استيلاى فرهنگى است، دست يافته است؛ چرا كه به طور طبيعى تغيير ذائقه و احساس نياز مصرف كنندگان، به مطالبات جديدى دامن مىزند.
دكترين فرهنگى آمريكا بر اومانيسم (بشر مدارى به جاى خدامحورى) ليبراليسم (اباحىگرى) سكولاريسم (عرفى انديشى و دنياگرايى) و هدونيسم (لذّت محورى) است. طبيعى است كه سياستمداران و استراتژيستهاى فرهنگى آمريكا تلاش نمايند تا از طريق شيوه و راهكارهاى مختلف، بنيان فرهنگى خود را تقويت و آن را در آمريكا و در سراسر جهان بسط و تسرّى دهند. يكى از اين شيوهها، تربيت دخترانِ آمريكا و سراسر جهان با گزارههاى فرهنگى آمريكايى است. بنابراين به عنوان بهترين و كارآمدترين راه، اگر دختران ساير ملّتها با ارزشهاى آمريكايى تربيت شوند، اين دختران نقش همسران و مادران را در جوامع خودشان عهدهدار مىشوند، بنابراين مبتنى بر ارزشهاى آمريكايى، جامعهشان را اداره مىكنند و اين مهمترين كاركرد تهاجمى يك فرهنگ مهاجم است كه شهروندان ديگر ممالك را با ارزشهاى خود بپروراند. اين گونه است كه باربى در استراتژى فرهنگى آمريكا واجدِ بالاترين تأثيرها و ارزشگذارىهاست.[١]
البتّه الگوى زندگى آمريكايى تنها به وسيله باربى تبليغ نمىشود، بلكه باربى در اين زنجيره فرهنگسازى، تنها نقش يك حلقه مؤثّر را بازى مىكند.
در غرب الگوگيرى از باربى به حدّى رايج است كه خوانندگان و هنرپيشگان مشهور هاليوودى با صرف هزينههاى سرسامآور و رفتن به زير تيغ جرّاحان توانا، خود را به شكل و شمايل آن در مىآورند تا ذائقههاى باربى پسند مردم را اشباع نمايند. اينكه امروز غالب هنرپيشههاى معروف زن دنيا، اندام، مو، ابرو و آرايشى متناسب با مدل باربى دارند، شاهدى بر دامنه نفوذ پرنسس باربى بر بخشى از سربازان و مبلّغان با نفوذ خود است. پيشتر در جامعه خودمان نير مد شده بود كه افرادى براى زيبايى چهرهشان به جرّاحى پلاستيكى گونه و بينى اقدام مىكردند يا رنگ چشمان مشكى و زيباى خود را، به وسيله لنزهايى به رنگ آبى و سبز تغيير مىدادند و نيز مادران باردار براى حفظ تناسب اندامشان به سزارين و سپس به شير خشك متوسّل مىشدند؛ در حالى كه به گواه همه متخصّصان، زايمان طبيعى و تغذيه بچّه از شير مادر، علاوه بر سلامت مادران، نقش مهمّ و اساسى در بازگشت تناسب اندام آنها ايفا مىكند.
بنابراين باربى ابتدا با ايجاد بىهويّتى، بىاعتمادى و از خود بيگانگى، بنيان ارزشهاى پذيرفته شده كودكان و نوجوانان را فرو مىريزد و سپس الگوى خود را با لطايف الحيلى به آنها تحميل و تزريق مىكند. ترفندهاى هوشمندانهاى كه براى ترويج و نهادينه كردن باربى به كار گرفته مىشود، بدان جهت است كه الگو و مدلى كه به واسطه باربى ارائه مىشود، داراى تفاوت و بلكه تضادهاى اساسى با فرهنگ و ارزشهاى پذيرفته شده كودكان اكثر كشورها است. از اين رو براى فتح قلعه دل كودكان، راهى جز حيلهگرى و به كار بستن نيرنگهاى جذّاب و افسونگر وجود ندارد.
قصّه عروسك باربى
آقا و خانم اليود و روت هندلر در سال ١٩٤٥ م. كمپانى «متل» را در «ايالت كاليفرنياى جنوبى» آمريكا تأسيس كردند. اين شركت ابتدا به توليد قاب عكس و مبلمان خانه مىپرداخت، ولى به مرور زمان و در نهايت به توليد اسباب بازى روى آورد.
كمپانى متل در سال ١٩٥٥ م. براى تبليغ اسباببازىها در نمايشهاى تلويزيونى با كلوپ «ميكى ماوس» به همكارى پرداخت كه موجب دگرگونى ساختارى در تجارت اسباب بازى شد.
اين كمپانى چهار سال بعد به دليل علاقه دختر هندلر به عروسكهاى كاغذى، ساخت عروسك را دنبال كرد كه منجر به عقد قرارداد براى دريافت امتياز عروسك آلمانى «لى لى» شد. عروسك لى لى برگرفته از شخصيّت، اندام و چهره يك زن خيابانگرد آلمانى به همين نام بود. لى لى به عنوان يك قطعه كلكسيونى به بزرگسالان به ويژه به كلكسيونرهاى اسباب بازى فروخته مىشد. در مورد عروسك لى لى نقل قولهاى ديگرى نيز وجود دارد، از جمله اينكه:
عروسك مو بور و شيك لى لى بر اساس شخصيّت يكى از داستانهاى مصوّر روزنامه «بيليت» ساخته شد و در سال ١٩٥٥ م. در آلمان به بازار آمد، هدف لى لى جذب مخاطبان بزرگسال بود.[٢]