تمثيل‌- آفتاب‌[١] و كواكب را به نسبت با بقاع در هر طرفة العين افولى و غروبى و مشرقى و مغربى است: فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ‌ (٧٠/ ٤٠).

حقيقت‌- مفهوم اناى هر شخصى و متعينى در ميان دو طرف مركز ظاهر و باطن است، چون آن‌[٢] واقع است ميان دو طرف زمان، و حركت واقع ميان مبدأ و منتهى، و مانند خطوط كه سطوح از آن مركب‌اند و نقطه كه اصل خط است، عبارت است از هويت بى‌كيف‌[٣] كه در اشخاص روان شده: كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ‌ (٥٥/ ٢٩).

تمثيل‌- قطره باران در وقت نزول ريسمان نمايد و نقطه گردان دايره و سراب آب:

يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً (٢٤/ ٣٩).

حقيقت‌- هيئات اجتماعى از جمله اجزاء مركب است و هيئات اجتماعى نسبت و عرض است هر زمانى معدوم مى‌گردد.

و مركب به عدم هر جزوى معدوم مى‌شود، و امور معقوله به نسبت با مكاشفات همان اعتبار دارد كه اعتباريات به نسبت با معقولات، بلكه محسوسات در عقل از آن رو كه ايشان نيز متعين‌اند.

و تعين در غير وجود جز عرض نيست و حكم عرض معلوم است، فى الجمله بر ناصيه غير مطلقا رقم كشيده آمد كه: كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ‌ (٥٥/ ٢٦).

تمثيل‌- هيئات و صورت شخصى به حسب كميت و كيفيت بعد از مدتى به ضرورت متغير و متبدل مى‌شود، چون شكوفه و نطفه كه ميوه رسيده و انسان كامل الخلقه مى‌شود، و معلوم است كه آن تغيير و تبديل به مجموع آن مدت پيدا گشته است، و در هر لحظه از او چيزى از اجزاء كم شده و چيزى فزوده، و از عدم جزء عدم كل لازم آيد، و هم بر اين‌

[١] - ه:« ماه» اضافه دارد.

[٢] - الف، ب: آيينه است

[٣] - ب، ج، د: كيفيت