ذاتى او در نسيم به واسطه آن حرارت به حد اعتدال مى‌رسد، و سبب اظهار آثار علوى و سفلى مى‌شود. پس از اين وجه خاك عالى‌تر از هوا بود، و اين علو مكان‌[١] است: وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‌ كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا (١٧/ ٧٠).

حقيقت‌- علم به ذات بسيط به مجرد امور سلبى كه مفهوم تسبيح و تقديس است حاصل نگردد. بلكه بى‌انضمام امور اضافى ممتنع است. و مجموع سلب و اضافت جز در مركب صورت نبندد، كه دانستن امرى بى‌نمونه در نفس داننده محال است: وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ (٢/ ٣١).

اصل‌- انسانيت عبارت است از حقيقتى كه اجزاء او نفس و بدن و هيأت اجتماعى است نه هر يك از اين مجموع: ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ‌ (٢٣/ ١٤).

حقيقت‌- نماينده شخص نگرنده در آيينه به حقيقت صورت عكس او است نه نفس آيينه: وَ فِي أَنْفُسِكُمْ‌ (اى فى حقيقتكم و عينكم) أَ فَلا تُبْصِرُونَ‌ (٥١/ ٢١).

دقيقة- باز در ديده بيننده عكس صورت او، عكس آيينه بود كه به انسان العين مسما است، و باز آن عكس را چشمى است نگرنده، پس خود به خود نگرنده خود در خود[٢] است: لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ (٦/ ١٠٣).

خاتمة- آينه و عكس و ديده و مردمك عين يكديگرند و اين شهود احديت‌[٣] جمع و مقام محمدى ٦ است، كه حقيقت وحدانيت در مظهر فردانيت ظاهر شود: وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى‌ (٨/ ١٧).

[١] - ج، د: مكانت

[٢] - ب: خود در خود به خود نگرنده خود

[٣] - الف: واحديت