دوره ها و پيشگامان بيدارى اسلامى معاصر - اراکی، محسن - الصفحة ٢٣ - پيشگفتار
جهان عرب مطرح بود؛ چرا كه تا پيش از آن، سخن از اجتهاد فقهى تنها منحصر به مجموعه فقها و علماى دينى بود و ما هرگز متن رسمى و عربى درباره اين موضوع نمىيابيم؛ البته به استثناى مواضع رسمى عمان كه در آن نه تنها فراخوان اعطاى اعتبار دوباره به اجتهاد فقهى مطرح شده بود؛ در اين مواضع حتى ايجاد هماهنگى حقوقى و قانونى و نيز توجيههاى عينى چنين هماهنگسازىهايى نيز بر اساس زير پيشبينى شده بود:
خداوند متعال قرآن كريم را مالامال حكمت و بيان نازل فرموده و اصول كلى و قواعد عمومى احكام شرع را در آن مطرح ساخته؛ ولى به جزئيات مسايل و موارد ريزى كه ممكن است با اختلاف زمان و مكان تفاوت پيدا كنند، نپرداخته است. همين امر به مسلمانان فرصت اجتهاد در عرصه شناخت و فهم دينى و استنباط احكام بر پايه تازههاى محيطى و زمان و مكانى كه در آن زندگى مىكنند البته با پاىبندى دقيق به آن اصول كلى و قواعد عمومى در چنين استنباطى داده است. با گسترش اسلام پس از پيامبر (ص) سائل تازهاى پديد آمد كه مسلمانان نيازمند دانستن حكم شرع درباره آنها بودند. آنها چه كردند؟ پاسخ آن است كه ايشان به اجتهاد روى آوردند و احكام مناسب هر موضوع و مسئله تازه را استنباط كردند. در آن بيانيه سپس به عقبماندگىهاى مسلمانان و پيامدهاى آن اشاره مىشود. آن متن بر آن است كه ايستايى و