دوره ها و پيشگامان بيدارى اسلامى معاصر - اراکی، محسن - الصفحة ٢١١ - د خطابه و سخنورى
پس از پيروزى انقلاب اسلامى جنبش تأليف و نگارش در حوزه قم ابعاد تازهترى به خود گرفت و از نگارش و تأليف به زبان فارسى و عربى به ساير زبانهاى زنده دنيا گسترش يافت. هماكنون حوزه قم به مراكز بينالمللى عظيمى جهت نگارش و ترجمه و چاپ و نشر كتاب تبديل شده و يكى از بزرگترين مراكز توليد مطبوعات گوناگون علمى به زبانهاى زنده دنيا به شمار مىرود.
كثرت روز افزون و بىسابقه كتابفروشىها، چاپخانهها و كارگاههاى آمادهسازى كتاب و انتشار تعداد فراوانى مجلات علمى به زبانهاى مختلف، از حوزه قم نشانههاى روشنى از حيات و نشاط جنبش نگارش و تأليف در اين مراكز بزرگ علمى است.
د. خطابه و سخنورى
در گذشته خطابههاى دينى منحصر به دو موضوع وعظ و سوگوارى حسينى بوده؛ اما در نتيجه تحولاتى كه از آغاز جنبش مشروطيت در ايران در جامعه مذهبى ايران به وجود آمد، مسائل سياسى نيز يكى از مهمترين محورهاى سخنورى و خطابههاى دينى را تشكيل داد. در مدّت حكومت رضاخانى در نتيجه استبداد شديد و خفقان بىسابقهاى كه ديكتاتورى رضاخانى به وجود آورد، سخنورى و خطابه دينى به مجالس مخفى و سرّى محدود شد. اگرچه سخنوران دينى در مجالس مخفيانهاى كه در خانهها تشكيل مىشد به مسائل سياسى نيز مىپرداختند؛ اما محدوديتهاى تحميل شده بر