اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ٦٣ - وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت

اولًا مهیات و احکام و آثار ذهنی مهیات در وجود و واقعیت هستی جاری نیست، مانند اینکه مهیت خود به خود (بالذات) کلی بوده و بر افراد غیر متناهی به حسب فرض صادق است مثل انسان که بر هر فرد انسان خارجی و مفروض صادق است‌

وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت‌

مطابق این نظریه وجود که تنها امر عینی و اصیل است حقیقت واحد است ولی دارای درجات و مراتب مختلفه است. ماهیات متکثره و مختلفی که بر عقل و حس نمودار می‌شود گزاف و بلا جهت نیست، از مراتب و درجات وجود انتزاع می‌شود.

وجود به همان دلیلی که ضمن تقریر نظریه بالا گذشت واحد محض نیست، «وجودات» در کار است؛ یعنی نظریه عرفا قابل قبول نیست. این وجودات، متباینات نیستند بلکه مراتب حقیقت واحدند و وجه مشترک و ملاک وحدت دارند لکن داشتن وجه مشترک و ملاک وحدت هر چند مستلزم داشتن وجه امتیاز و ملاک کثرت است ولی مستلزم این نیست که وجه امتیاز مغایر وجه اشتراک باشد تا با بساطت وجود که امری مسلّم و قطعی است منافات داشته باشد. در حقایق وجودیه ما به الاشتراک از سنخ ما به الامتیاز است و اختلاف وجودات از یکدیگر به شدت و ضعف و کمال و نقص‌