و اما شکاکان هر چند منکر واقعیتهای خارجی نیستند اما برای علوم و ادراکات ارزش قطعی قائل نیستند و می‌گویند ممکن است اشیاء خارجی چگونگی خاصی داشته باشند و ما طور دیگری که قوای ادراکی ما اقتضا می‌کند و متناسب با شرایط زمانی و مکانی است ادراک نماییم و ما نمی‌دانیم معلومات ما حقیقت است یا خطا و میزانی هم که بتوان حقیقت را از خطا تشخیص داد در دست نیست.

پیرهون (pirron( )٠٧٣- ٠٨٢ قبل از میلاد) مؤسس مکتب شکاکان، ده سبب را یادآور شده است و گفته است این علل ده‌گانه ارزش قطعی معلومات را از بین می‌برد.

پس به عقیده «سوفسطائی» حقیقتی (ادراک مطابق با واقع) در کار نیست و به عقیده «شکاک» نمی‌دانم علوم ما حقیقت است یا نیست.

مسلکهای دیگری در قرون جدید پیدا شده است و همه آنها با اختلافات جزئی که در این مسأله دارند نتیجتاً با مذهب شکاکان (سپتیسیسم) یکی می‌شود، مانند مسلک انتقادی کانت آلمانی «گریتی سیسم» (griticism( و مسلک اصالت عمل «پراگماتیسم» (pragmatism( ویلیام جیمز امریکایی.

در مقاله چهارم که مستقلا از ارزش معلومات بحث خواهیم کرد بیان هر یک از این مسلکها خواهد آمد.

از این دو دسته که بگذریم (سوفسطائیان و شکاکان) به کسانی بر می‌خوریم که «اصحاب جزم و یقین» خوانده می‌شوند؛ یعنی برای معلومات ارزش قطعی قائل هستند (می‌دانم علم و ادراکات با واقع مطابق است). این گروه معتقدند که اگر فکر با اسلوب منطقی صحیحی راهنمایی شود به حقایق غیر قابل تردیدی نائل می‌شود که با واقع مطابقت دارد.

لکن این گروه نیز دو دسته‌اند: دسته اول پیروان فلسفه اولی (متافیزیک) که افلاطون و ارسطو و پیروانشان از یونانیان قدیم و همه فلاسفه اسلامی و دکارت (Descartes( و لایب نیتس (Leibniz( و اسپینوزا (spinoza( و بعضی دیگر از اروپائیان جدید از آن جمله‌اند.