نشان می‌دهد که این نسبی بودن، تاریخی یعنی مطابق توالی زمان است و هر قدر زمان پیش می‌رود اجزاء بیشتری از روابط واقعیت خارجی جزء حقیقت نسبی می‌شود و حال آنکه مکتبهای نسبی و شکاکین این عقیده را ندارند.»

ما سابقا مسأله تکامل حقیقت را بیان کردیم و روشن کردیم که تکامل حقیقت به معنایی که منظور مادیین است (حقیقت متغیر و غیر مشخص) موهوم محض است و به معانی‌ای که صحیح است (توسعه تدریجی معلومات، تبدل فرضیه‌ها در علوم طبیعی) ربطی به مدعای مادیین ندارد.

اکنون اضافه می‌کنیم فرضاً که ما حقایق را متغیر و متکامل بدانیم اشکال شکاک بودن باقی است زیرا طبق عقیده مادیین این حقیقت متحول متکامل، در همه مراحل نسبی است نه مطلق و این مراحل هم تا بی‌نهایت- به اعتراف خودشان- ادامه دارد، پس در جمیع مراحل هر حقیقتی را که در نظر بگیریم آنطور است که مقتضای خاص ذهن بشر است نه آنطور که واقع و نفس الامر است یعنی واقعاً حقیقت نیست و این عین همان است که نسبیون و سایر شکاکان می‌گویند.

حقیقت این است که طرفداران ماتریالیسم دیالکتیک مسأله تکامل حقیقت یا تغییر تکاملی مفاهیم را- که پایه اساسی منطق دیالکتیک و مهمترین سنگر حمله آنان به منطق قدیم است- از راههای مختلفی بیان می‌کنند که با هم فرق می‌کند و خودشان این راهها را از یکدیگر تفکیک نمی‌کنند (شاید تعمد دارند که برای گم کردن راه، چند پهلو مقصود خود را ادا کنند) و بسا هست برای خواننده مقالاتشان ابتدائاً تولید تحیر نماید.

ما برای اینکه خوانندگان محترم ارزش واقعی فلسفه مادی و منطق دیالکتیک را بهتر دریابند تمام راههای مختلف اثبات تکامل مفاهیم را تفکیک کرده و جدا جدا بیان می‌کنیم و به پاسخ آنها می‌پردازیم.

راههای اثبات تکامل حقیقت در نظر طرفداران ماتریالیسم دیالکتیک‌

طرفداران ماتریالیسم دیالکتیک نظریه «تکامل حقیقت» را نه تنها یک نظریه‌