بنابر این چه امتیازی در بین است که ما کانت را شکاک و ایده آلیست و مادیین را رئالیست بدانیم؟! آیا بین رولاتیویسم و ماتریالیسم دیالکتیک از لحاظ ارزش معلومات فرق است یا نه؟

قبلًا اشاره کردیم که طرفداران ماتریالیسم دیالکتیک بین نظریه خود در باب ارزش معلومات و نظریه نسبیون فرق می‌گذارند زیرا آنها حقایق نسبی را دارای خاصیت تحول و تکامل می‌دانند و اما سایر نسبیون (به حسب ادعای مادیین) این عقیده را ندارند و از همین لحاظ است که مسلک خود را «مسلک جزم» (دگماتیسم) و مسلک آنها را مسلک شک (سپتی سیسم) معرفی می‌کنند. حالا باید ببینیم آیا واقعاً این مقدار فرق موجب می‌شود که ارزش معلومات در نظر این دو دسته فرق کند، نسبیون شکاک و مادیین یقینی و جزمی باشند یا نه؟ دکتر ارانی در جزوه ماتریالیسم دیالکتیک صفحه ٣٩ می‌گوید:

«از تولید یک اشتباه جلوگیری می‌کنیم. ممکن است از استعمال مفهوم «نسبی» راجع به «حقیقت» ما را جزء نسبیون که در جدول جزء آگنوستی سیست‌ها (agnosticist( )لا ادریون) ذکر شده تصور کنند ولی این دو موضوع را باید کاملًا جدا کرد. به عقیده ما درجه هر حقیقت، هر ایدئولوژی علمی، مشروط به زمان است و آنچه که بلاشرط است اینکه هر تاریخ، هر ایدئولوژی علمی با یک واقعیت یعنی با طبیعت مطلق نظیر می‌باشد. از یک طرف این حقیقت نسبی که ما می‌گوییم، غیر مشخص است و به واسطه همین غیر مشخص بودن است که علم بشر جامد و راکد نمانده تکامل پیدا کرده است، ولی از طرف دیگر در عین حال به اندازه کافی مشخص است که فکر منطقی را از انکار وجود حقیقت و واقعیت یعنی از تبعیت ایده آلیسم و آگنوستی سیسم امثال کانت و هیوم خلاص نماید. این اختلاف بین «ماتریالیسم دیالکتیک» و عقیده «نسبی فلسفی» را باید در نظر داشت. همانطور که هگل گفته است دیالکتیک شامل، یک جزء عقاید نسبی و نفی و شک را داراست ولی منحصر به این افکار نیست یعنی نسبی بودن حقیقت را قبول می‌کند ولی در ضمن‌