وی صحیح‌تر و صواب‌تر خواهد بود، پس «صواب» به معنی کثیر المطابقه و «خطا» به معنی کثیر المغایره می‌باشد؛ مثلًا ما جسم را از دور کوچکتر می‌بینیم و به حسب حقیقت نیز کوچک‌

توجیه می‌کنند. ولی این نکته را نباید از نظر دور داشت: میزان سوفسطائی یا شکاک بودن و نبودن هر شخص یا هر دسته ادعای خود آنها نیست، بلکه میزان نظریاتی است که در باب ارزش معلومات اتخاذ می‌کنند و الّا اغلب سوفسطائیان و شکاکان از اینکه «شکاک» یا «سوفسطائی» خوانده شوند احتراز دارند؛ مثلًا جرج برکلی با آنکه نظریاتش تماماً مبتنی بر عدم وجود دنیای خارج از ذهن و انکار بدیهیات است، از سوفسطائی بودن استیحاش دارد؛ کانت و بعضی دیگر با آنکه واقعاً شکاک هستند و دانشمندان مادی نیز آنها را شکاک قلمداد می‌کنند میل ندارند که به آنها «شکاک» اطلاق شود.

از طرف دیگر مسلک شک یک شکل و صورت معین ندارد، همواره در طول تاریخ فلسفه با اشکال متنوع ظاهر شده و هر کسی از یک راه مخصوص در گرداب شک افتاده است. چنانکه می‌دانیم راهی که مثلًا کانت پیش گرفت با راهی که «رولاتیویست‌ها» یا راهی که شکاکان قدیم پیرهونی پیش گرفتند جدا بود و در عین حال همه یک صف واحد را از لحاظ شکاک بودن تشکیل می‌دهند.

ماتریالیسم دیالکتیک نیز از راه مادی بودن فکر و ادراک و نسبی بودن حقایق و از راههای دیگری که ذیلًا توضیح داده می‌شود در همان گرداب افتاده و دست و پا می‌زند.

مادیون روی نظریه مادی بودن فکر و آنکه «شناختن» و هر ادراکی ماوراء عمل اعصاب نیست طرز شناختن هر چیز را با نوع ساختمان اعصاب و مغز شخص شناسنده مربوط می‌دانند و می‌گویند چون نوع ساختمان اعصاب اشخاص با هم متفاوت است پس اقسام شناختنهای حقیقی نیز نسبت به اشخاص متفاوت خواهد بود.

دکتر ارانی در جزوه ماتریالیسم دیالکتیک صفحه ٢٤ می‌گوید:

«نوع ساختمان سلسله عصبی به طرز مخصوصی در عمل شناختن مؤثر خواهد بود.

خود همین تأثیر، شناختن است. ما می‌دانیم اعصاب انسان و حیوانات دیگر به طرز