اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ١٣٧ - مقدمه
«حقیقت عبارت است از فکری که تمام اذهان در یک زمان در آن وفاق داشته باشند.»
وی توافق تمام اذهان را در یک زمان علامت حقیقت نمیداند بلکه میگوید معنای حقیقت غیر از این نیست.
فلیسین شاله [١] که درباره «حقیقت» عقیده اگوست کنت را اختیار کرده، در فلسفه علمی فصل «ارزش و حدود علم» میگوید:
«معمولًا در تعریف حقیقت (یا صدق) میگویند که آن مطابقت فکر با موضوع خود و یا مطابقت فکر با واقع است، اما این تعریف نه بر حقایق ریاضی که موضوع آنها وجود خارجی ندارد درست منطبق میشود و نه بر حقایق نفسانی که وجود آنها کاملًا ذهنی است و نه به حقایق تاریخی که موضوع آنها بر حسب تعریف از بین رفته است. صادق بودن این تعریف درباره حقایق تجربی هم خالی از اشکال نیست زیرا برای ذهن، موضوع خارجی جز یک دسته احساس و صور چیز دیگری نیست.»
تا آنجا که میگوید:
«بر حسب گفته پر مغز اگوست کنت وصف بارز حقیقت این است که وفاق تمام افکار را در ذهن فرد و توافق تمام اذهان افراد جامعه انسانی را در یک زمان به حصول میآورد و وحدت معنوی ایجاد میکند.»
ویلیام جیمز [٢] روان شناس و فیلسوف معروف امریکایی و یکی از مؤسسین فلسفه پراگماتیسم [٣] «حقیقت» را طور دیگری تعریف میکند، وی میگوید:
«حقیقت عبارت است از فکری که در عمل تأثیر نیکو دارد.»
این دانشمند جمله «مفید است» و جمله «حقیقت است» را مرادف یکدیگر قرار میدهد، مفید بودن در عمل را علامت حقیقت نمیداند بلکه میگوید معنای حقیقت
[١]Felicien challaye .
[٢]William james .
[٣].Pragmatism .