اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ١١١ - مقاله سوّم علم و ادراک

پاسخ‌

چنانکه در پاسخ اشکالات گذشته گفته شد ما نمی‌خواهیم انجام گرفتن یک عمل فیزیکی را در مغز انکار نماییم یا تحول و تغییر را از ماده و مادیات نفی کنیم، بلکه سخن ما فقط مربوط به مفهوم یک جمله است و آن این است: «ما می‌پنداریم‌

و در صفحه ١١٦ با نگرانی و تردید می‌گوید:

«معلوم نیست ارتباط حافظه مدت زیادی به چه حالت در روح باقی می‌ماند و به چه ترتیب می‌توان قضیه مخصوصی را دوباره در روح تولید نمود؟ می‌توان قبول نمود که موقع به یاد آوردن قضایا شخص به طور ارادی حالت فشار خون یا درجه حرارت یا عوامل دیگر فیزیکی را در مغز تغییر می‌دهد.»

مطابق نظریه مادی بودن حافظه، دستگاه مغز عیناً مانند دستگاه ضبط صوت است که صدا را بر روی یک صفحه یا یک نوار ضبط می‌کند. همان طوری که مثلًا دستگاه نوار مغناطیسی این خاصیت را دارد که کلماتی که در برابر میکروفون ادا می‌شود در خود ضبط می‌کند یعنی اثری از آنها در نقطه‌های مخصوص پیدا می‌شود که هر وقت آن نقطه با عوامل خاص فنی تهییج بشود درست صدایی مانند همان صدای اصلی که در برابر میکروفون پیدا شده تولید می‌کند و اینطور نیست که همیشه صوت با حالت صوتی در نوار موجود باشد، فقط وقتی به حالت صوتی موجود می‌شود که نقطه مخصوص تهییج شود؛ مغز هم عیناً همین‌طور است، اگر تأثیرات خارجی بر سلسله عصبی وارد شد سلسله عصبی عکس العملی تولید می‌کند، این عکس العمل همان خاصیت ادراک کردن است، و پس از آن اثری از آن در یک نقطه معین مغز باقی می‌ماند و کیفیت این اثر معلوم نیست، اینقدر معلوم است در حال عدم توجه که مغز درباره شئ ادراک شده فعالیتی نمی‌کند ادراک با حالت ادراکی نمی‌تواند موجود باشد لکن هر وقت آن نقطه معین تهییج شد ادراک اولی دوباره تولید می‌گردد.