الهى است و اين ظن با حيات او قائم است آنگاه كه حيات را از دست داد ظن نيز همراه او از بين مى رود ولذا مى گويند «لا ظنّ للميّت» يعنى مرده، ظن و گمانى ندارد.

پاسخ: بين فتوا و نقل روايت فرقى نيست همين طوريكه جزم راوى در حال گزارش، سبب حجيت روايت او براى ابد مى شود همين جزم مجتهد در حال حيات، سبب حجيت فتواى او بر تمام اعصار مى گردد و اگر بخواهيم اين مسأله را در قالب اصطلاح بيان كنيم بايد بگوييم جزم مجتهد يا ظنّ او به حكم الهى در حال حيات سبب مى شود كه فتواى او براى هر مكلف در طول زمان، حجت باشد و مورد از مقوله واسطه در ثبوت است كه وجود آنى موضوع (جزم) در ثبوت حكم براى ابد كافى است و از مقوله واسطه در عروض نيست كه ثبوت حكم در گرو دوام واسطه باشد مثلاً نسبت جريان به ناودان دائر مدار اين است كه آب پيوسته در حال جريان باشد و با انقطاع جريان آب، نسبت جريان به ميزاب قطع مى شود ولى آتش كه آب را گرم كرد وجود موقت آن براى گرم شدن آب كافى است هرچند بعداً آتش خاموش بشود ولى گرمى باقى مى ماند.

علاوه بر اين، بنابر تجرّد نفس، مرگ مجتهد موجب مرگ روحيات و نفسانيات او نيست بلكه رأى و ظنّ او در عالم ديگر با