خويش را همان مهدى نجات‌بخش-كه قرآن و روايات نويد آمدن او را داده است-معرفى كرده‌اند و يا طرفداران افراطى آنان،براى پيشرفت دنيوى و سياست خويش،آنان را به عنوان مهدى نجات بخش مطرح ساخته‌اند!!

اين افراد به چهار دسته قابل تقسيم‌اند:

١.گروهى كه از نظر نسب،هويت،هدف و مذهب ناشناخته‌اند.

٢.جمعى كه با كارهاى جنون‌آميز خويش،خود را از نظرها ساقط كردند.

٣.برخى نام و نشان و دعوت و پيروانشان از صفحۀ روزگار،به‌گونه‌اى محو شده كه نشانى از آنها نيست.

٤.عده‌اى نيز اگرچه مرده‌اند؛امّا نام و يادى از آنان هست.

در اينجا تنها به برخى از مهمّ‌ترين فرقه‌هاى و افراد منحرف در موضوع مهدويّت-قبل از ولادت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف-اشاره خواهد شد:

١.كيسانيه [١]

يكى از فرقه‌ها-و شايد اوّلين فرقه‌اى كه در مهدويّت دچار انحراف شد-«كيسانيه»است.

دربارۀ علت نام‌گذارى اين فرقه به كيسانيه،اختلاف‌نظر هست؛برخى نوشته‌اند:اينان پيروان كيسان آزاد شده امير مؤمنان عليه السّلام بودند.كيسان شاگرد محمد بن حنفيه بود؛ولى از امام حسن و امام حسين عليهما السّلام نيز علوم مختلف-از جمله علم تأويل و باطن و علم آفاق و انفس-آموخت.سپس به امامت محمد قائل شد و براى او مراتب و درجاتى دانست كه خارج از حدّ وى بود. [٢]

برخى نوشته‌اند:كيسانيه پيروان مختار بن ابى عبيده ثقفى بودند؛زيرا او ملقب به كيسان بود،از اين‌رو كيسانيه خوانده شدند.

شمارى هم نوشته‌اند:فرمانده پليس(شرطه)مختار،كيسان نام داشت و كنيه‌اش ابو عمران بود.او

[١] .لازم به يادآورى است كه برخى از محققان معاصر،اساسا كيسانيه را انگاره‌اى عارى از حقيقت دانسته و آن را بسان قصه هاى هزار و يك شب بافتۀ خيالات و اوهام و ساخته جاعلان سياست‌بازى،ذكر كرده‌اند،كه بدون سند و مدرك معتبر از كتابى به كتاب ديگر راه يافته است؟!ايشان بر اين باورند كه بيشترين مسؤوليت متوجه تاريخ‌نگارانى است كه بى‌تعهدى نشان داده و در مسير اغراض سياسى و حكومتى،جاده صاف كن جاه‌طلبان و تشنگان رياست گشته‌اند.ر.ك:مجله تخصصى كلام،شماره ١٩-٢٤،مقاله كيسانيه افسانه يا حقيقت؟اثر سيد ابراهيم سيد علوى.

[٢] .شهرستانى،الملل و النحل،ج ١،ص ١٤٧.