زمینه طرح کرده باشد؛ این رساله با عنوان «رسالة فی التسامح فی ادلة السنن» منتشر شده و در رسائل فقهیه[٦] به‌چاپ رسیده است. وی در این رساله با پذیرش تسامح در ادله سنن و برداشت این معنا از احادیث «من بلغ» به طرح دیدگاه های دو طرف در قبول یا رد این قاعده و اشکالات وارد شده و پاسخ به آن‌ها پرداخته است.

در بین پژوهشگران معاصر آقای علی‌اکبر کلانتری با نگارش مقاله ای با عنوان «تسامح در ادله سنن قاعده ای ناکارآمد» [٧] سعی در تخطئه برداشت این قاعده از احادیث «من بلغ» دارد و به دنبال اثبات عدم اختصاص روایات «من بلغ» به احادیث فقهی و همچنین سرایت دادن آن‌ها در احادیث اعتقادی و... است؛ در نهایت چنین نتیجه می گیرد که مضمون روایات «من بلغ» اعطای ثواب به کسانی است که از روی انقیاد و محض طاعت خدای متعال حدیثی را می پذیرند و امری را باور کرده ویا عملی را انجام می دهند؛ البته قبل از وی دانشمندان بزرگی چون صاحب وسائل[٨] و آیت الله خویی[٩] این معنا را از روایات برداشت کرده اند.

اما نوشته حاضر در پی آن است تا بگوید: مضمون احادیث «من بلغ» نه قاعده تسامح در ادله سنن است و نه پذیرش هر حدیثی از روی اطاعت و انقیاد؛ بلکه مضمون این احادیث پذیرش، اعتقاد یا عمل بر اساس حدیثی است که تمامی شرایط حجیت را دارد و با این ویژگی به‌دست انسان رسیده است.

١. تعداد احادیث و منابع اصلی آن

در کتاب المحاسن دو حدیث با عنوان «ثواب من بلغه ثواب شیء فعمل به طلبا لذلک الثواب» آمده است؛ گزارش این احادیث عبارتنداز:

١. أَحْمَدُ بْنُ أَبِي‌عَبْدِاللَّهِ الْبَرْقِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِي‌عَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ مَنْ بَلَغَهُ عَنِ النَّبِيِّ؟ص؟ شَيْ‌ءٌ فِيهِ الثَّوَابُ فَفَعَلَ ذَلِكَ طَلَبَ قَوْلِ النَّبِيِّ؟ص؟ كَانَ لَهُ ذَلِكَ الثَّوَابُ وَ إِنْ كَانَ النَّبِيُّ؟ص؟ لَمْ يَقُلْهُ‌.

٢. وَ عَنْهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي‌عَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ مَنْ بَلَغَهُ عَنِ النَّبِيِّ؟ص؟ شَيْ‌ءٌ مِنَ الثَّوَابِ فَعَمِلَهُ كَانَ أَجْرُ ذَلِكَ لَهُ وَ إِنْ كَانَ رَسُولُ

[٦]. ر.ک: رسائل فقهیه، ص١٣٣.

[٧]. ر.ک: مجلۀ علمی پژوهشی علوم اسلامی، شماره١٧. ص٢١-١.

[٨]. ر.ک: الفصول المهمة، ج١ ص٦١٧.

[٩]. رک: موسوعة الامام الخویی، ج٤، ص٣٦٢.