حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٤ - «عُلوّ مضمون» در حدیث؛ کارکرد و شاخصهها
شهید مطهری با توضیح درباره این دعا به علو مضمون آن اشاره کرده، می گوید:
دعایى است در سطح ائمه(عهم)، یعنی خیلی سطحِ بالاست. انسان وقتی این دعا را میخواند، میفهمد كه اصلًا روح نیایش در اسلام یعنی چه. در آنجا جز عرفان و محبت و عشق به خدا، جز انقطاع از غیر خدا (نمیدانم چه تعبیر بكنم) و خلاصه جز سراسر معنویت، چیز دیگری نیست، و حتی تعبیراتی است كه براى ما تصورش هم خیلی مشكل است.[١٨٥]
همچنین امام خمینی درباره این مناجات می گوید:
در همین مناجات شعبانیه مسائل عرفانی هست که اشخاص، فلاسفه، عرفا تا حدودی ممکن است ادراک کنند، بفهمند عناوین را، لکن آن ذوق عرفانی چون حاصل نشده است نمی توانند وجدان کنند... نه عارف و نه فیلسوف و نه دانشمند نمی توانند ذوب کنند چی هست مسئله. مسئله «فصعق لجلالک» که مبداش قرآن است و «خر موسی صعقا» مسئله ای است که انسان گمان می کند که خوب افتاد غش کرد «صعق» یعنی غش کرد، اما این غش چی بوده است؟ غش حضرت موسی چه بوده است؟ این مسئله ای نیست که غیر موسی بفهمد یا«دنی فتدلی» را، این مسئله ای نیست که غیر آن کسی که «دنو» پیدا کرده است بتواند فهم کند، ادراک کند، ذوب کند. یا همین جملاتی که در این مناجات بزرگ است و بعض جملات دیگری که در آن هست، مسائلی است که به حسب ظاهر سهل است و واقعا ممتنع است.[١٨٦]
نمونه دیگر، فرازی از دعای بیست و هشتم صحیفه سجادیه است كه شارحان را به موشكافی آن وادار كرده است؛ در این مناجات امام سجاد(ع) به خدا عرض می كند:
«لَكَ یا إِلَهِی وَحْدَانِیةُ الْعَدد؛[١٨٧] بار خدایا مخصوص تو است یكتائى عدد و شمار»
سید علی خان مدنی(رح) در شرح صحیفه سجادیه می گوید:
[١٨٥]. مجموعه آثار، ج٢٢ ص٧٣٣.
[١٨٦]. صحیفه امام، ج١٧ ص٤٥٧.
[١٨٧]. صحیفه سجادیه، دعای٢٨.