٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص

حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٣ - نقد روایت «طائر» در مدخل «شهید» دایرةالمعارف قرآن لیدن

همان جهنم برزخی است.[١٠٤]

دلیل دوم: خداوند در روز قیامت، تمام انسان‌ها را زنده گردانیده و آنان را برای حشر جمع می‌کند؛ با حشر و برپایی قیامت، هرکسی روانۀ منزلگاه ابدی خود- بهشت یا جهنم- می‌شود؛ برخی آیات اشاره به این حقیقت دارند که شهیدان نیز محشور گشته و پس از آن داخل جایگاه جاودانه‌شان می‌شوند؛ آیۀ١٥٨ سورۀ آل عمران می‌فرماید:

<وَ لَئن مُّتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لالی اللَّهِ تحْشرُون>؛ و اگر بمیرید یا کشته (شهید) شوید به سوی خداوند محشور می شوید.

ازسوی دیگر یکی از ویژگی‌های بهشت و جهنم اخروی، ابدیت و خلود آن‌هاست و آیاتی که بر خلود در این جایگاه <خالدین فیها> اشاره داشته، اندک نیستند؛ بنابراین بهشتی که خروجی از آن نیست، نمی‌تواند قبل از برپایی قیامت و حشر که تنها یک‌مرتبه اتفاق می‌افتد، به مؤمنان بهشتی داده شود؛ بلکه مؤمنان پیش از حشر موقتاً در جایگاهی همانند بهشت جاودان یعنی «بهشت برزخی» سکونت دارند. حال اگر شهیدان بلافاصله وارد بهشت ابدی شوند، اصولا حشر و ورود دوباره در بهشت نباید در مورد آنان مطرح شود؛ زیرا لازمۀ حشر، خروج از قبر و پیوستن ارواح به اجساد و لازمۀ آن خروج از بهشت جاویدان است؛ در صورتی که خروج از بهشت طبق آیات قرآنی، امکان‌پذیر نیست.

در این نوشتار ابتدا دیدگاه ریون دربارۀ «منزلگاه شهید» مطرح و سپس روایت طائر - که به عقیده ریون بهترین و میانه ترین دیدگاه است- نقد خواهد شد.

الف) دیدگاه «ریون» درباره « منزلگاه شهید»

ریون در بخشی از مدخل شهید این پرسش را مطرح نموده است: آیا شهیدان بی‌درنگ پس از مرگ به بهشت می‌روند؟ وی در ادامه می نویسد:

مطابق آخرین روایت پیش‌گفته،[١٠٥] شهیدان بی‌درنگ پس از مرگشان در بهشت خواهند بود. روایات دیگر نیز این اندیشه را تقویت می‌کنند. روزی،


[١٠٤]. برای مطالعه بیشتر ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج٦، ص٥.

[١٠٥]. «هنوز خون شهید بر زمین خشک نشده که دو همسرش به ملاقاتش می‌شتابند»؛ (عبدالرزاق، مصنف، ٩٥٦١؛ ابن‌ماجه، سنن، جهاد،١٦/٢٧٩٨). در اینجا روشن است که شهیدان در همان لحظۀ مرگ‌شان با همسران بهشتی همراه می‌شوند.(دایرةالمعارف قرآن لیدن، ج٣، ص٢٨٣).