در مقابل برخی عالمان بزرگ همچون صاحب حدائق[٣٧] و صاحب مدارک[٣٨] استنباط قاعده تسامح در ادله سنن را از احادیث «من بلغ» رد کرده، گفته‌اند: استحباب نیز از احکام شرعی است و استناد آن به شریعت، نیاز به دلیل استوار دارد. درمیان معاصران مرحوم آیت‌الله خویی(ره) می‌گوید: روایت «من بلغ» حکم استحبابی را برای عمل به اثبات نمی‌رساند، بلکه مضمون آن ترتب ثواب است بر عملی که به امید ثواب و استحباب انجام شود.[٣٩]

٤. نظریۀ مختار

به‌نظر می‌رسد احادیث «من بلغ» مضمونی منطقی و عقلائی دارد و این مضمون با اندکی تأمل در احادیث «من بلغ» و نگاهی به چارچوب شریعت و رویکرد آیات و احادیث در نسبت دادن چیزی به شارع و شریعت و جمع بین ادلّه کشف می شود.

معنای منطقی و سازگار با شریعتِ احادیث من بلغ این است که اگر خبر و روایتی از پیامبر ؟ص؟ و یا سایر معصومان(عهم) از طریقی صحیح و مورد قبول عقلا رسید و شرایط حجیت را داشت و شخص بر اساس آن عمل کرد و سپس معلوم شد آن خبر از معصوم صادر نشده و در این بین خطایی رخ داده، خداوند متعال از فضل خود ثواب آن را به کسی که به آن خبر عمل کرده می‌دهد. [٤٠]

[٣٦]. با مراجعه به کتب ادعیه و رساله های توضیح المسائل موارد زیادی از ادعیه و اذکار و یا برخی از غسل ها یا نمازهای مستحبی را می‌توان دید که مستند به روایت معتبر نیست؛ البته برخی از مراجع عظام به این نکته تذکر داده اند؛ به‌عنوان نمونه حضرات آیات سیستانی و شبیری زنجانی در بخش غسل های مستحبی از رساله عملیه پس از برشمردن غسل هایی که دلیل معتبر دارد، فرموده اند: غسل های دیگری را نیز فقهای عظام مستحب دانسته اند و در ادامه غسل هایی که مستحب شمرده شده، اما دلیل معتبر ندارد را ذکر کرده اند.

[٣٧]. ر.ک: الحدائق الناضرة، ج٤، ص١٩٧.

[٣٨]. ر.ک: مدارک الاحکام، ج١، ص١٣.

[٣٩]. ر.ک: موسوعة الامام الخویی، ج٤، ص٣٦٢

[٤٠]. لازم‌به‌ذکر است این مطلب را از محضر حضرت آیت الله شبیری زنجانی؟حفظ؟ استفاده کرده ام.