رگشناسى - ابن سينا - الصفحة ٢٠ - فصل (چهارم)
اندر يافتن [١] و جنبش انقباض نه سخت بنرمى نشايد اندر يافتن [٢]- كه غالب بحس حركت انبساط شايد شناختن. و سكونى يا انبساطى [٣] ديگر پس [٤] ازين سبب را [٥]،- بيشتر دليلها، رگ بحركت انبساط است.
و راه اندر يافتن دليلها، رگ از ده جنس است بظاهر قول بجشكان، هر چند كه [٦] بحقيقت نهاند [٧]، يكى اندازه حركت و يكى تيزى و بدرنگى حركت [٨] و يكى زخم [٩]- و قوّت حركت، و [١٠] يكى ديگر
[١] - بى: شايد اندر يافتن- آ.- درست آنست كه اندر تن كم گوشت- و نرم پوست اندر توان يافت خاصه كه نبض قوى باشد يا صلب يا بطى اگر چه غالب آنست كه دشوار اندر توان يافت خاصه اگر در نبض هيچ گونه سرعت يا تواتر نباشد، امّا در نبض قوى بسبب قوّت حركت اندر توان يافت و در نبض صلب بسبب صلابت فرق توان كرد ميان مصادمت رگ با انگشت و ميان باز گشتن او، و اندر نبض بطى نيز بسبب ديرى جنبيدن و ديرى باز گشتن فرق توان كرد، جالينوس ميگويد: من مدتى ديدم كه اندر يافتن حركت انقباض غافل بودم، بس تأمّل كردم تا حس آن اندكى يافتم، و بعد از آن كه نيك اندر يافتم بسيارى از علم نبض بر من گشاده شد. (ذخيره خوارزمشاهى- كتاب دوم- گفتار سوم. و قانون ص ٨٠)
[٢] - و بجنبش انقباض نه سخت بتن مىنشايد اندر يافتن هر چند غالب آن است كه او را نشايد اندر يافتن- آ.- هر چند غالب آنست كه او را بشايد اندر يافتن- د.
و جنبش انقباض نه سخت نيز نشايد يافتن- ب. و جنبش انقباض نه سخت بنرمى نشايد يافتن- ج.
[٣] - يافتن و به نيكويى تا انبساط- ب- ج.
[٤] - بى: پس- ب- ج.
[٥] - سبب را و- ب.
[٦] - بى: كه- آ.
[٧] - بداند- ب- ج.
[٨] - بى و بد رنگى- ب.- بى: حركت- د.- و درنگى حركت- ج.
[٩] - و خم- آ.- زخم ضعيف- د.
[١٠] - بى: و- ج.