بسم الله الرحمن الرحيم اختلافهائى كه در چاپهاى متعدد توضيح المسائل حضرت امام خمينى دام ظله العالى مشاهده مىشود و گاه با فتاواى معظم له در تحرير الوسيله و حاشيه عروة الوثقى تطبيق نمىنمود ما را بر آن داشت كه با كسب اجازه از محضر ايشان مسائل توضيح المسائل را يك بار ديگر با تحرير الوسيله و حاشيه امام بر عروة الوثقى مطابقت نموده و موارد اختلاف را تصحيح نمائيم.
از اينرو كليه ناشرانى كه علاقمند به نشر و تكثير و مقاله‌هاى حضرت امام دام ظله العالى مىباشند موظفند نسخه‌هاى چاپى خود را قبلا تصحيح نمايند و يا به ترتيبى كه در اختيارشان گذارده مىشود، موارد تصحيح شده را در ابتداى توضيح المسائل بطور ضميمه چاپ و نشر نمايند.
هيئت بررسى رساله‌هاى عمليه حضرت امام خمينى [ ١ ]
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على خير خلقه محمد
وآله الطاهرين ولعنة الله على اعدائهم اجمعين
الى يوم الدين
احكام تقليد
مسأله ١ - مسلمان بايد به اصول دين يقين داشته باشد، و در احكام غير ضرورى دين
بايد يا مجتهد باشد كه بتواند احكام را از روى دليل بدست آورد، يا از مجتهد تقليد كند يعنى به
دستور او رفتار نمايد، يا از راه احتياط طورى به وظيفه خود عمل نمايد كه يقين كند تكليف
خود را انجام داده است، مثلا اگر عده‌اى از مجتهدين عملى را حرام مىدانند وعده ديگر
مىگويند حرام نيست آن عمل را انجام ندهد، و اگر عملى را بعضى واجب و بعضى مستحب
مىدانند آن را بجا آورد، پس كسانى كه مجتهد نيستند و نمىتوانند به احتياط عمل كنند واجب
است از مجتهد تقليد نمايند.
مسأله ٢ - تقليد در احكام عمل كردن به دستور مجتهد است، و از مجتهدى بايد تقليد
كرد كه مرد و بالغ و عاقل و شيعه دوازده امامى و حلال زاده و زنده و عادل باشد. و نيز بنابر
احتياط واجب بايد از مجتهدى تقليد كرد كه حريص به دنيا نباشد و از مجتهدين ديگر اعلم
[ ٢ ]
باشد، يعنى در فهميدن حكم خدا از تمام مجتهدهاى زمان خود استادتر باشد.
مسأله ٣ - مجتهد و اعلم را از سه‌ راه مىتوان شناخت: اول آن كه خود انسان يقين كند،
مثل آن كه از اهل علم باشد و بتواند مجتهد و اعلم را بشناسد، دوم آن كه دو نفر عالم عادل كه
مىتوانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند مجتهد بودن يا اعلم بودن كسى را تصديق كنند، به
شرط آن كه دو نفر عالم عادل ديگر با گفته آنان مخالفت ننمايند، سوم آن كه عده‌اى از اهل علم
كه مىتوانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند، و از گفته آنان اطمينان پيدا مىشود مجتهد بودن
يا اعلم بودن كسى را تصديق كنند.
مسأله ٤ - اگر شناختن اعلم مشكل باشد بايد از كسى تقليد كند كه گمان به اعلم
بودن او دارد، بلكه اگر احتمال ضعيفى هم بدهد كه كسى اعلم است و بداند ديگرى از او
اعلم نيست بنابر احتياط واجب بايد از او تقليد نمايد و اگر چند نفر در نظر او اعلم از ديگران
و با يكديگر مساوى باشند بايد از يكى از آنان تقليد كند.
مسأله ٥ - بدست آوردن فتوى يعنى دستور مجتهد چهار راه دارد: اول شنيدن از خود
مجتهد. دوم شنيدن از دو نفر عادل كه فتواى مجتهد را نقل كنند، سوم شنيدن از كسى كه مورد
اطمينان و راستگوست. چهارم ديدن در رساله مجتهد در صورتى كه انسان به درستى آن رساله
اطمينان داشته باشد.
مسأله ٦ - تا انسان يقين نكند كه فتواى مجتهد عوض شده است مىتواند به آنچه در
رساله نوشته شده عمل نمايد، و اگر احتمال دهد كه فتواى او عوض شده جستجو لازم نيست.
مسأله ٧ - اگر مجتهد اعلم در مسأله‌اى فتوى دهد مقلد آن مجتهد يعنى كسى كه از او تقليد
مىكند نمىتواند در آن مسأله به فتواى مجتهد ديگر عمل كند، ولى اگر فتوى ندهد و بفرمايد
احتياط آن است كه فلانطور عمل شود، مثلا بفرمايد احتياط آن است كه در ركعت سوم و
چهارم نماز سه مرتبه تسبيحات اربعه يعنى (سبحان الله والحمد لله و لا إله الا الله و
الله اكبر) بگويند، مقلد بايد يا به اين احتياط كه احتياط واجبش مىگويند عمل كند و
سه مرتبه بگويد، يا به فتواى مجتهد ديگرى عمل كند و بنابر احتياط واجب به فتواى مجتهدى كه
علم او از مجتهد اعلم كمتر و از مجتهدهاى ديگر بيشتر است عمل نمايد، پس اگر او يك مرتبه
گفتن را كافى بداند مىتواند يك مرتبه بگويد و همچنين است اگر مجتهد اعلم بفرمايد مسأله
محل تأمل يا محل اشكال است.
مسأله ٨ - اگر مجتهد اعلم بعد از آن كه در مسأله فتوى داده احتياط كند - مثلا بفرمايد
ظرف نجس را كه يك مرتبه در آب كر بشويند پاك مىشود، اگر چه احتياط آن است كه