ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٣٣٢ - گفتارى بيرونى و مسعودى در باره عقائد ستاره پرستان، بت پرستان و صابئين
انتشار داد- چنان كه در سطور گذشته يادآور شديم.
يوذاسف مردم را به زهد و ترك دنيا و اشتغال به معنويات و توجه به عوالم بالا كه مبدأ و منتهاى نفوس بشر است دعوت مىنمود، و با القاء شبهاتى كه داشت مردم را به پرستش بتها و سجده در برابر آنها وا مىداشت و با حيله و نيرنگهايى كه مخصوص به خودش بود اين مسلك خرافى را صورت مسلكى صحيح و عقلايى داد.
تاريخ دانان خبره و باستانشناسان نوشتهاند: جم اولين كسى بود كه آتش را بزرگ شمرد و مردم را به بزرگداشت آن دعوت نمود، او آتش را از اين جهت تعظيم مىكرده كه به نور آفتاب و ماه شباهت داشته و او بطور كلى نور را بهتر از ظلمت مىدانسته و براى آن مراتبى قايل بوده. بعد از وى پيروان او با هم اختلاف نموده هر طائفهاى به سليقه خود چيزى را واجب التعظيم مىدانست و آن را براى نزديكى به خدا تعظيم مىكرد.
مسعودى سپس خانههاى مقدسى را كه در دنيا هر كدام مرجع طائفه مخصوصى است برشمرده و در اين باره هفت خانه را اسم مىبرد: ١- خانه كعبه يا خانه زحل ٢- خانهاى در اصفهان بالاى كوه مارس ٣- خانه مندوسان در بلاد هند ٤- خانه نوبهار بنام ماه در شهر بلخ ٥- خانه غمدان در شهر صنعاى يمن به نام زهره ٦- خانه كاوسان بنام خورشيد در شهر فرغانه ٧- خانه نخستين علت، در بلندترين بلاد چين.
آن گاه مىگويد: خانههاى مقدس ديگرى در بلاد يونان و روم قديم و صقلاب بوده كه برخى از آنها به اسماى كواكب ناميده مىشدند، مانند خانه زهره در تونس.
صابئىها- كه آنان را به خاطر اينكه حرانيها همه صابئى بودهاند حرانيون نيز گفتهاند- علاوه بر خانههاى مذكور هيكلهايى نيز داشتهاند كه هر كدام را به نام يكى از جواهر عقلى و ستارگان مىناميدند، از آن جمله است: ١- هيكل نخستين علت ٢- هيكل عقل ٣- هيكل سلسله ٤- هيكل صورت ٥- هيكل نفس، كه اين چند هيكل بر خلاف ساير هياكل كه هر كدام شكل مخصوصى داشتهاند، همه مدور شكل ساخته شده بودند. ٦- هيكل زحل، شش ضلعى ٧- هيكل مشترى، سه ضلعى ٨- هيكل مريخ، چهار ضلعى مستطيل ٩- هيكل شمس، مربع ١٠- هيكل عطارد، مثلث ١١- هيكل زهره، مثلث در جوف مربع مستطيل ١٢- هيكل قمر، هشت ضلعى.
البته صابئىها غير از آنچه كه ما در اينجا به نگارش درآورديم، عقايد و اسرار و رموزى هم داشتهاند كه از غير خود پنهان مىداشتهاند.[١]
[١] مروج الذهب ج ٢ ص ٢٢٥- ٢٣٦