به يقين نصارا و يهود، رهبران مذهبى خود را نمى پرستيدند ولى چون آنها قوانين آسمانى را طبق تمايلات خود، تحريف و جمعى نيز ، از آنان پيروى مى نمودند از اين نظر، عمل آنها را نوعى پرستش غير خدا خوانده است. عدى بن حاتم در حالى كه صليب در گردن داشت به حضور پيامبر رسيد و حضرت آيه (اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَرُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللّهِ).[٢] («مسيحيان) علماى خود و تاركان دنيا را معبودهاى خود اتخاذ كرده اند» را مى خواند. وى با لحن اعتراض به آن حضرت گفت: ما هرگز كشيشان و تاركان دنيا را پرستش نمى كنيم.

حضرت در پاسخ او فرمود: آنان حلال خدا را حرام و حرام او را حلال مى نمايند، و شما نيز بدون چون و چرا از آنان پيروى مى كنيد، از اين نظر آنان را با عمل خود مى پرستيد.[٣]

اين دو اصل از اصول اساسى اسلام است و اين آيين، سعادت بشر را در گرو اين دو اصل مى داند و به هيچ قيمت از آن دو اصل عدول نمى كند و تاكنون كسى منافع اين دو اصل و زيان هاى خلاف آن را منكر نشده است.

شايسته است قطعه تاريخى زير را ـ كه مى تواند روشنگر اهميت و حساسيت اين دو اصل اساسى باشد ـ در اين جا نقل كنيم: هنگامى كه نيروهاى اسلام مرزهاى حكومت ايران را، به محاصره درآوردند، رستم فرخزاد، فرمانده سپاه ايران، از سعد

[١] آل عمران(٣) آيه ٦٤.
[٢] توبه(٩) آيه ٣١.
[٣] مجمع البيان، ج٣، ص ١.