خلاصه نه تنها جانداران دريايى كه در اعماق پايين تر از ششصد مترى زندگى مى كنند، به دريا نور مى بخشند، بلكه نباتات ثابت دريايى نيز اين اثر را دارند، و از اين طريق، به پيدايش حيات و ادامه آن در اعماق آب ها، امكان بخشيده اند.[١]

٢. سريع ترين حركت، حركت نور است. نور در هر ثانيه ٠٠هزار كيلومتر(معادل ٥٠هزار فرسخ) سرعت دارد و هيچ موجود مادى از نظر سرعت نمى تواند به پاى آن برسد; زيرا اگر جسمى معادل سرعت نور حركت كند بى درنگ تبديل به انرژى و نيرو مى شود.

٣. نور از پديده هايى است كه طبعاً واضح و روشن است و با ذرات خود، خويشتن را نشان مى دهد و در ديدن آن نيازى به چيزى نداريم، بر خلاف پديده هاى ديگر مادى كه در رؤيت آنها به نور نيازمنديم. رؤيت اشكال و الوان و تشخيص اجسام همگى به وسيله نور انجام مى گيرد.

٤. هنگام شب، پرده ضخيمى از تاريكى بر روى موجودات وحركات انسان ها مى افتد. از اين نظر در تاريكى شب نمى توان ميان عبادت عابدان و كارهاى خداپسندانه مردان نيك اجتماع و حركات مرموز دزدان و راهزنان فرق گذارد، و پيوسته يغماگران و دزدان وگروه هاى تبهكار، از ظلمت شب استفاده نموده از خانه هاى خود بيرون آمده و دست به جنايت مى زنند. ولى از ترس اين كه روشنى روز، پرده از روى جنايات آنها بردارد، در پايان شب، به خانه هاى خود برگشته و جامعه را به حال خود رها مى كنند.

اينها همگى آثار بارز نور حسى است ولى از آن جا كه نور معنوى نيز از اين

[١] همان، ص ٦٥ـ ٦٧.