اصول اخلاق فردى - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ٨٦

توكل عبارتست از: علم به اينكه مخلوق نه ضرر مى‌زند و نه نفع مى‌رساند، نه مى‌بخشد و نه باز مى‌دارد (توكل) مأيوس بودن از خلق است.
وقتى كه بنده چنين باشد جز براى خدا كار نمى‌كند و جز به خدا اميد ندارد و از غير خدا نمى‌ترسد و به احدى جز خدا چشم طمع ندارد.
مفهوم توكل مانند برخى ديگر از مفاهيم دينى با حجابهايى از جهل و خرافات پوشانده شده است بطوريكه گروهى مى‌پندارند توكل يعنى اينكه تصميم‌گير تنها خداست و تلاش و كوشش انسان كمترين اثرى در سرنوشت او و اداره زندگيش ندارد. اين برداشت نادرست از مفهوم توكل، اختصاصى به زمان ما ندارد در زمان پيامبر اكرم (ص) نيز وقتى آيه شريفه: «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ انَّ اللَّهَ بالغُ امْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَىْ‌ءٍ قَدْراً» «١» نازل شد عده‌اى از اصحاب پيامبر در خانه نشسته مشغول عبادت و دعا شدند و گفتند ديگر روزى ما تضمين شده است.
اين خبر به پيامبر (ص) رسيد آن حضرت كسى را به سراغ آنها فرستاد وقتى آمدند به آنها فرمود:
چه باعث شد در خانه بمانيد و مشغول عبادت شويد و دست از كسب و كار برداريد؟ گفتند:
اى رسول خدا چون روزى ما تضمين شده است به عبادت خدا روى آورديم. پيامبر اكرم فرمود: كسى كه چنين كند دعايش مستجاب نمى‌شود دنبال طلب روزى برويد. «٢» بنابراين تعاليم حيات بخش اسلام ضمن آنكه توكل را يك ركن اساسى ايمان معرفى مى‌نمايد «٣» اهميت و تأثير تلاش و كوشش انسان در سرنوشتش را انكار نمى‌كند بلكه قرآن كريم انسان را در گرو اعمالش مى‌داند: