اصول اخلاق فردى - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ٢٨
تفكّر، ملاك فضيلت انسان امتياز انسان از ديگر حيوانات به قوه عقل است كه از سوى خداوند به وى عطا گرديده.
انسان به وسيله تفكّر مىتواند زشتى و زيبايى، خير و شرّ و نقص و كمال را تشخيص دهد و در مسير زندگى، راه سعادت و كمال خود را انتخاب كند. لذا در تعريف انسان گفتهاند «حيوانٌ ناطق» و فصل مميّز او را «نُطق» قرار دادهاند كه به معنى «درك كليّات» است.
حضرت على (ع) مىفرمايد:
ثُمّ نَفَخَ فيها مِنْ رُوحِهِ فَمَثُلَتْ إِنْساناً ذا أَذْهانٍ يُجيلُها وَ فِكَرٍ يَتَصَرَّفُ بِها وَ جَوارِحَ يَخْتَدِمُها وَ أَدَواتٍ يُقَلِّبُها وَ مَعْرِفَةٍ يَفْرُقُ بِها بَيْنَ الْحَقِّ وَالْباطِلِ وَالْأَذْواقِ وَالْمَشامِّ وَالْأَلْوانِ وَالْأَجْناسِ. «١» پس آن گِل خشك شده را جان داد، و او انسانى شد داراى قواى مدركه كه آنها را در معقولات به كار مىاندازد، و داراى فكر كه توسط آن در كارها تصرّف مىنمايد و اعضايى كه خدمتگزار خويش قرار مىدهد و ابزارى كه در كارهايش از آنها استفاده مىكند و داراى معرفتى كه ميان حق و باطل و چشيدنىها و بوييدنىها و رنگها و جنسها را تميز مىدهد.
طبق برخى روايات، اساس ارزش اعمال و عبادات انسان در پيشگاه خداوند و ميزان پاداش و حساب آن در قيامت نيز، به اندازه برخوردارى وى از عقل مىباشد.
از امام باقر (ع) نقل شده كه فرمود:
إِنَّما يُداقُّ اللَّهُ الْعِبادَ فِى الْحِسابِ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى قَدْرِ ما آتاهُمْ مِنَ الْعُقُولِ فِى الدُّنْيا. «٢» خدا در روز قيامت نسبت به حساب بندگانش به اندازه عقلى كه در دنيا به آنها داده است باريك بينى مىكند.
تفكّر ارزشمند موضوع تفكّر داراى ابعاد وسيع و گستردهاى است كه تمام موجودات و امور مادّى و