اصول اخلاق فردى - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ٣٩

و اگر ديد معصيتى از او سر زده يا تقصير نموده است از خداوند طلب بخشش كند و تصميم بگيرد ديگر چنين كارى انجام ندهد. «١» امام صادق (ع) مى‌فرمايد:
إِذا آوَيْتَ إِلى فِراشِكَ فَانْظُرْ ما سَلَكْتَ فى‌ بَطْنِكَ وَ ما كَسَبْتَ فى‌ يَوْمِكَ وَاذْكُرْ أَنَّكَ مَيِّتٌ وَ أَنَّ لَكَ مَعاداً. «٢» وقتى در رختخواب قرار مى‌گيرى، ببين (در طول روز) چه خورده‌اى و چه بدست آورده‌اى و به ياد داشته باش كه تو خواهى مرد و به سوى خدا باز خواهى گشت (از تو در قيامت حسابرسى خواهد شد.)
٤- معاتبه‌ معاتبه آن است كه پس از محاسبه چون ديد مرتكب گناهانى شده و يا واجبى را انجام نداده است خود را مورد سرزنش و ملامت قرار دهد مثلًا خطاب به نفس بگويد: اف بر تو اى نفس، مرا هلاك كردى و بزودى در آتش با شياطين و بدكاران عذاب خواهى شد. اى نفس امّاره پست! آيا حيا نمى‌كنى؟ و عيبت را برطرف نمى‌نمائى؟ چقدر جاهل و احمق هستى! آيا نمى‌دانى كه در مقابل تو بهشت و جهنّم است و تو بزودى داخل يكى از اينها خواهى شد؟
پس چرا مى‌خندى و خوشحالى و به كارهاى بيهوده و گناه مشغول شده‌اى؟
«٣» ٥- معاقبه‌ براى اصلاح، سرزنش و ملامت تنها كافى نيست بلكه بايد نفس را در برابر گناهانى كه مرتكب شده است، مجازات كند؛ و براى هر گناهى مجازات مناسب با آن قرار دهد مثلًا اگر لقمه حرامى خورده است با گرسنگى دادن به نفس، او را مجازات كند. همانطور كه بعضى از بندگان خدا پس از حسابرسى براى خود عقابهايى قرار مى‌دهند.