اصول اخلاق فردى - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ٣٧

براى اينكه انسان خود را براى حسابرسى خداوند آماده نمايد بايد قبلًا خود را محاسبه كند. از اين رو پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد:
حاسِبُوا أَنْفُسَكُمْ قَبْلَ أَنْ تُحاسَبُوا وَزِنُوها قَبْلَ أَنْ تُوزَنُوا وَ تَجَهَّزُوا لِلْعَرْضِ الْأَكْبَرِ. «١» پيش از آن كه به حساب شما برسند، خود را محاسبه كنيد و قبل از آن كه (اعمال) شما را در ميزان قرار دهند، آن را وزن نماييد و خود را براى حسابرسى بزرگترى آماده سازيد.
روش محاسبه‌ براى محاسبه هر چيز بايد سود و زيان آن را بررسى كرد. بررسى سود و زيان، گاهى قبل از عمل (براى انجام دادن آن) و زمانى پس از آن مى‌باشد، مثلًا انسانى كه مى‌خواهد معامله‌اى انجام دهد ابتدا سود و زيان آن را در نظر مى‌گيرد و در صورت سودمند بودن به انجام آن اقدام مى‌كند همچنان كه پس از انجام معاملات نيز سود و زيان آنها را محاسبه مى‌كنند تا در صورت زيان از تكرار آن جلوگيرى كنند. محاسبه نفس نيز چنين است يعنى حسابرسى از خود گاهى قبل از عمل و زمانى پس از آن مى‌باشد.
محاسبه به معنى دوّم شامل پنج مرحله است كه به ترتيب عبارتند از:
١- مشارطه ٢- مراقبه ٣- محاسبه ٤- معاتبه ٥- معاقبه‌ ١- مشارطه‌ مشارطه به معناى شرط گذارى با ديگرى يا با خود است و هنگامى كه انسان با خود عهد و پيمان ببندد كه سرمايه‌هاى مادى و معنوى را كه خداوند در اختيار او قرار داده است در جهت اصلاح خود به كار گيرد. مى‌گوئيم مشارطه (شرطگذارى با خود) كرده است.
مرحوم فيض كاشانى درباره مشارطه چنين مى‌گويد:
سزاوار است پس از آنكه انسان نماز صبح را خواند، مدتى قلب خود را از توجه به امور مختلف باز دارد تا با خود شرط و پيمان كند، پس خطاب به نفس خود كند و بگويد: من‌