اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ٧٩ - د - پرهيز از شتابزدگى

فراوان ديگر، محيط فكر انسان را در زمينه ارزيابى شخصيت افراد، تاريك مى‌سازد و انسان را در شناسايى افراد به اشتباههاى بزرگى، دچار كرده و از بهره بردارى از منابع فكرى و اخلاقى افراد شايسته، محروم مى‌سازد. از اين رو كنترل معاشرتها، يكى ديگر از راههاى مبارزه با بدگمانى است.

ج- حمل كردن كار مسلمان بر درستى:

قاعده كلّى درباره افراد مسلمان اين است فرد مسلمان ظاهر الصلاح، انديشه بد ندارد و كار بدانجام نمى‌دهد و كژروى نمى‌كند و به حكم اسلام از بسيارى رذايل و كارهاى زشت پاك است.

از اين رو، مسلمانان كارهايى كه از يكديگر مشاهده مى‌كنند، تا آن‌جا كه ممكن است و تفسير قابل قبولى دارد بايد آن را حمل بر صحت كنند و از حمل كردن اعمال و گفتار يكديگر بر بدى بپرهيزند. اين كار يكى ديگر از راههاى مبارزه با بدگمانى است.

اميرمؤمنان (ع) فرمود:

«ضَعْ امْرَ اخيكَ عَلى‌ احْسَنِهِ حَتَّى يَاْتيكَ ما يَغْلِبُكَ مِنْهُ، وَ لا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ اخيكَ سُوءاً وَ انْتَ تَجِدُ لَها فِى الْخَيْرِ مَحْمِلًا»[١]

كار برادر (دينى) خود را به بهترين وجه آن قرار بده؛ تا اينكه كارى كند كه راه توجيه را بر تو ببندد و هيچ گاه به سخنى كه از (دهان) برادرت بيرون مى‌آيد، گمان بد مبر در صورتى كه براى آن سخن، تفسير نيكويى مى‌يابى.

د- پرهيز از شتابزدگى:

يكى از راههاى مبارزه با بدگمانى اين است كه اگر انسان درباره برادران مسلمان خود چيزى شنيد فوراً قضاوت نكند و ترتيب اثر ندهد بلكه صبر كند تا آن خبر براى او تأييد و يا تكذيب شود. در صورتى كه به طور اطمينان آورى تأييد شد آنگاه ترتيب اثر دهد.

پيامبر اكرم (ص) فرمود:

[١] - بحارالانوار، ج ٧٥، ص ١٩٩