اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ٧٦ - الف - آثار فردى

«مَنْ لَمْ يُحْسِنَ ظَنَّهُ اسْتَوْحَشَ مِنْ كُلِّ احَدٍ»[١]

هر كس، گمان خود را، نيكونسازد، از هر كسى مى‌ترسد.

٢- تباهى عبادت؛ بدگمانى به ديگران و ترتيب اثر دادن به آن، عبادت انسان را فاسد مى‌كند و كوله‌بارى از گناه براى انسان به ارمغان مى‌آورد. اميرمؤمنان على عليه‌السلام مى‌فرمايد:

«ايَّاكَ انْ تُسيئَ الظَّنِّ فَانَّ سُوءَ الظَّنَّ يُفْسِدُ الْعِبادَةَ وَ يُعَظِّمُ الْوِزْرَ»[٢]

از بدگمانى بپرهيز، زيرابدگمانى، عبادت را فاسد وگناه را بزرگ مى‌كند.»

توضيح مطلب اينكه، وقتى انسان به ديگران بدگمان شد، درمورد آنان قضاوت نادرست مى‌كند و به بدگويى و غيبت آنان مى‌پردازد. و خود را نيز برتر از ديگران مى‌پندارد. در نتيجه، اين بدگويى و غيبت و خود برتر بينى، ازسويى موجب پوچى و فساد عباداتش مى‌شود و از سوى ديگر خودِ اين صفات واعمال رذيله در كنارگناه بدگمانى قرار گرفته و بارگناه انسان بدگمان را سنگين‌تر مى‌سازد.

٣- هلاكت؛ چنانكه در درس گذشته بيان شد، بدگمانى يكى از بيماريهاى خطرناك روحى است و شخص بدبين و بدگمان، همواره عذاب مى‌كشد و آيينه دلش بر اثر افكارو خيالهاى باطل تيره شده و از اين رهگذر سلامت خود را نيز با گذشت زمان از دست مى‌دهد و به واسطه يأس و نااميدى ناشى از سوء ظن، خود را به هلاكت مى‌رساند.

حضرت على عليه‌السلام فرمود:

«سُوءُ الظَّنِّ يُرْدى‌ مُصاحِبَهُ وَ يُنْجى‌ مُجانِبَهُ»[٣]

بدگمانى، صاحبش را هلاك و دورى كننده از آن را رستگار مى‌گرداند.

[١] - شرح غررالحكم، آمدى، ج ٥، ص ٤٤٢

[٢] - شرح غررالحكم، آمدى، ج ٢، ص ٣٠٨

[٣] - همان مدرك، آمدى، ج ٤، ص ١٤٥