اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ١٨ - ديدگاه اسلام

است كه ديگران ابزار كار «من» هستند، در اين تفكر، مردم ارزش مستقل ندارند بلكه دارندگان چنين انديشه اى تا آنجا به مردم احترام مى گذارند و حقوقشان را پرداخت مى‌كنند كه برايشان سودآور باشد و اگر روزى احساس كنند كه فرد يا گروهى برايشان نفعى ندارد، هيچ گونه ارزشى برايش قائل نمى شوند و بسان ابزار فرسوده اى طردشان مى‌كنند.

تفكر ديگر اين است كه انسانها مستقلًا- چه براى من سود داشته باشند يا نداشته باشند- ارزش دارند، بايد با آنها زندگى كرد، برايشان ارزش قائل شد، و با اخلاق و سليقه هاى متفاوت آنان ساخت و با هر كسى در حد ظرفيّت فكرى خودش، برخورد كرد.

ديدگاه اسلام‌

اسلام، هر پديده اى را آفريده خدا مى داند و در ميان آفريدگان براى انسان ارزش ويژه‌اى قائل است و حتى حيات فرد را با حيات همه انسانها مساوى دانسته و فرموده است:

«مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً»[١]

هر كس، شخصى را- نه به تلافى كشتن شخص ديگر يا تبهكارى در زمين- بكشد، گويا همه مردم را كشته است.

بر پايه چنين ديدگاهى نسبت به انسان، قوانين و مقررات خاصى هم براى حفاظت از حقوق و استعدادهاى او وضع كرده كه به گونه‌اى محسوس در برنامه‌هاى سياسى، اقتصادى، اجتماعى و تربيتى اسلام به چشم مى‌خورد.

در برخورد و معاشرت اجتماعى، از نظر اخلاقى نيز برنامه وسيعى براى رعايت حقوق و شخصيت انسانها- از هر قشرى- وجود دارد، كه پرداختن به همه آنها مجال بيشترى مى‌طلبد.

امير مؤمنان صلوات اللّه عليه ديدگاه كلّى اسلام را پيرامون معاشرت با مردم، در سخنى چنين تبيين مى‌كند:

[١] - مائده، آيه ٣٢