جريانهايى مانند «ناكثين»، «قاسطين»، «مارقين» و ... موضعى صحيح اتخاذ كند و در دام چنين شيطانهايى نيفتد؟
امامان معصوم عليهم السّلام هر كدام با شرايط و وضع خاصّى رو به رو بودند:
يكى صلح كرد، ديگرى جنگيد؛ يكى با دعا و نيايش به پاسدارى از مكتب و گسترش معارف اسلامى پرداخت، و ديگرى با تأسيس دانشگاه بزرگ علوم و معارف اسلامى، يكى بيشتر عمر خود را تحت نظر دستگاه ستم و يا در زندان به سر برد و ديگرى تا مرحله ولايت عهدى به چنين دستگاهى نزديك شد. «بدين سان در شرايط مختلف، مشعل هدايت را به طور عينى، در پيش روى رهروان حق بر افروختند و آنان را به بهره‌گيرى از اين نور الهى و حركت در پرتو آن دعوت كردند.
از آنجا كه دوران امامت تمامى ائمه عليهم السّلام امتداد دوره رسالت و مكمّل آن است، نگرش به تاريخ سياسى اسلام در اين دوران مى‌بايد بر اساس يك مجموعه كلّى به هم پيوسته انجام گيرد زيرا كه نقش هر يك ادامه و تكميل كننده نقش ديگرى است.
اختلاف روشها و سياستها در اين مجموعه واحد، ناشى از اختلاف شرايط و اوضاع اجتماعى، سياسى است كه هر امامى با آن مواجه بوده است؛ نه ناشى از اختلاف در ديدگاهها و اهداف. زيرا- همانگونه كه اشاره رفت- امامت از حيث شرايط و اهداف يكى است و امامان همه يك نور هستند؛ ليكن وظيفه ايجاب مى‌كرد كه هر يك از آنان شرايط دوران خود را در نظر بگيرد و رسالت الهى خود را با در نظر گرفتن آن شرايط عملى سازد.
اين اختلاف روش را گاهى در زندگى يك امام (ع) نيز مى‌بينيم كه در شرايطى روش خاصى را بر مى‌گزيند؛ ولى در شرايط ديگر، ادامه آن روش را بى‌نتيجه و احياناً به زيان مكتب مى‌بيند و ناچار سياستى ديگر برمى‌گزيند. زندگى امير مؤمنان (ع) در دوران ٢٥ ساله سكوت و دوران زمامدارى‌اش و نيز زندگى امام حسين (ع) در دوران زمامدارى «معاويه» و فرزندش «يزيد»، بهترين نمونه اين اختلاف روش به خاطر اختلاف شرايط و اوضاع است.
نكته مهم‌