خلاصه درس‌ ى زمامداران معاصر اما سجاد عبارتند از: يزيد بن معاويه، معاوية بن يزيد، مروان بن حكم، عبدالملك بن مروان و وليد بن عبدالملك.
ى زيد مردى شرابخوار، سگ و ميمون باز، دائم الخمر و فاسد بود و كار گزارانش نيز همچون وى بودند. او در دوران خلافت خود به سه جنايت بزرگ دست زد: كشتن حسين بن على و اسير كردن اهل بيتش، شكستن حرمت حرم پيامبر و قتل و غارت و تجاوز به ناموس مهاجر و انصار و آتش زده كعبه و شكستن حرمت حرم خدا.
ى معاوية بن يزيد از روش پدران خود بيزار بود و در مدت كوتاه خلافت، اشتياقى نشان نداد و در آخر نيز خود را خلع كرد و به احتمال زياد امويان او را كشتند.
ى با مرگ معاوية بن يزيد خلافت به مروان منتقل شد. او نيز از مسلمانان ظاهرى بعد از فتح مكه بود و پيامبر پدرش و او را لعن كرد. مروان از نزديكان عثمان و يكى از عوامل نارضايتى مردم از عثمان بود.
ى عبدالملك بن مروان دومين خليفه مروانى بود كه در دوران حكومت خود با شورشهاى زيادى مواجه شد و همه را سركوب كرد. او حكومت خود را بر پايه ظلم و خفقان بنا نهاد.
ى وليد بن عبدالملك نيز بعد از پدرش خليفه شد و مدتى در آرامش و آسايش حاصل از اقدامات پدرش حكومت كرد.
پرسش‌ ١- يزيد با چه كانونهاى خطرى مواجه بود و چگونه عمل كرد؟
٢- جواب معاوية بن يزيد به پيشنهاد تعيين جانشين چه بود؟
٣- چگونه خلافت از فرزندان ابوسفيان به مروانيان منتقل شد؟
٤- سخنان عبدالملك در مدينه را بنويسيد.