را كافر شمرد بلكه بايد كار او را به خدا واگذاشت. «١» مرجئه به طرفداران اين طرز فكر مى‌گويند.
بعضى از آنها حتى مى‌گفتند ايمان اعتقاد درونى است و اگر كسى كه به شهادتين اقرار كرده، به زبان اظهار كفر كند- مثل يزيد- باز هم نمى‌توان او را كافر شمرد. «٢» اين اعتقادات به طور كامل موافق طبع خلفا و توجيه كننده اعمال آنها بود و سخنگويان و طرفداران اين اعتقاد نه تنها همچون شيعه، خوارج و معتزله محكوم و مطرود نبودند، بلكه به عنوان عالم و فقيه ميدان عمل داشتند.
خلاصه درس‌ ى حكومت اموى در دوران امام سجاد با بحرانهاى آشكارى مواجه بود. حكومت اموى بى‌ثبات بود و شورشهاى مختلف در گوشه و كنار شيرازه اين حكومت را درهم پيچيده بود. خلفا ثبات و دوامى نداشتند. خلافت اسلامى به سلطنت موروثى تبديل شده بود. از لحاظ اعتقادى مردم خليفه را مقدس و داراى شأن عالى مذهبى و حتى بالاتر از پيامبر مى‌دانستند.
ى مبناى حكومت بر تعصب نژادى و برترى عربى بود. تعصبات قبيلگى نيز فراوان به چشم مى‌خورد مساوات اسلامى فراموش شده بود.
ى اوضاع اقتصادى نابسامان بود و حكومت مالياتهاى سنگينى از مردم مى‌گرفت.
فساد و فحشا رواج فراوان يافته بود به حدى كه دو شهر مكه و مدينه نيز از هجوم فساد در امان نبودند.
ى اعتقادات انحرافى مثل اعتقاد به جبر و ارجاء از طرف عالمان دربارى رواج داده مى‌شد.
پرسش‌ ١- مشخصات و محورهاى بحران سياسىِ حكومت، در زمان امام سجاد (ع) را بنويسيد.
٢- در مورد اعتقاد به تقدس خلافت توضيح دهيد.
٣- اعتقاد معاويه در مورد موالى چه بود؟
٤- در مورد بحران اقتصادى آن زمان توضيح دهيد.
٥- عقيده به ارجاء را توضيح دهيد و بيان كنيد چرا حكومت آن را انتشار مى‌داد.