تعاليم قرآن (ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٧٦

پيامبر (ص) رسم عدالت را رعايت نكرد، كسانى را كه نزد او نشسته بودند به خاطر افرادى كه بعد وارد مجلس شدند، از جا بلند كرد. در اينجا آيه فوق نازل شد. «١» رعايت حال تازه‌واردان‌ در اين سوره پس از نهى از نجوا در مجالس به عنوان يكى از آداب مجلس، ادب ديگرى هم مطرح شده و آن اينكه اگر عده‌اى در مجلسى جمع‌اند و شخص تازه‌واردى بر آنها وارد شد، براى او جا باز كنند تا او به خاطر سرگردانى براى پيدا كردن محل نشستن خجالت نكشد. اين دستور هر چند ساده به نظر مى‌آيد، ولى تذكّر و رعايت آن براى ايجاد پيوند محبّت بين افراد اجتماع ضرورى و توجه به آن بسيار لازم است، بخصوص اگر شخص تازه وارد از نظر موقعيت علمى و تقوايى داراى رتبه ويژه‌اى باشد.
حال اگر در مجلس جانبود، بعضى از حاضران بايد ايثار كرده، جايشان را به تازه‌واردان ببخشند، آن هم با كمال دلجويى و نيت خير، نه براى تظاهر و ريا.
علم و ايمان، ملاك برترى‌ در اين آيه به نكته‌اى اساسى اشاره شده و آن اينكه مقام انسان در نزد خدا به دو عامل بستگى دارد، يكى ايمان و ديگرى علم. در مقايسه بين اين دو، مؤمنان عالم به مراتب از مؤمنان بى‌علم بالاترند، زيرا با توجه به در تقدير بودن كلمه «درجه» بعد از «يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذينَ امَنُوا» اين معنا به دست مى‌آيد كه خداوند براى اهل ايمان تنها يك درجه و براى مؤمنان اهل علم، درجاتى قائل شده است. «٢» در حديثى از پيامبر اكرم (ص) مى‌خوانيم:
فَضْلُ الْعالِمِ عَلَى الشَّهيدِ دَرَجَةٌ وَ فَضْلُ الشَّهيدِ عَلَى الْعابِدِ دَرَجَةٌ وَ فَضْلُ النَّبِىِّ عَلَى الْعالِمِ دَرَجَةٌ وَ فَضْلُ الْقُرْانِ عَلى سائِرِ الْكَلامِ كَفَضْلِ اللَّهِ عَلى سائِرِ خَلْقِهِ وَ فَضْلُ الْعالِمِ عَلى سائِرِ