قاعده لاضرر - حسينى طهرانى، سید محمد محسن - الصفحة ٣٣٩ - معناِی چهارم لاضرر نفِی حکم به لسان نفِی موضوع

درس بِیست و هفتم:

نقد و بررسِی مسلک مختار صاحب کفاِیه و شِیخ صدوق در تبِیِین قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار

بسم الله الرّحمٰن الرّحِیم

معناِی چهارم لاضرر: نفِی حکم به لسان نفِی موضوع

معناِی دِیگرِی که براِی اِین قاعده شده است، همِین تفسِیر معروف نفِی حکم به لسان نفِی موضوع است.[١] در بسِیارِی از مواقع، اهل محاوره براِی تأکِید مطلب و به‌جهت اهتمام و عناِیتِی که به رفع حکم دارند، حکم را به لسان نفِی موضوع نفِی مِی‌کنند.

امثلۀ اِین مطلب زِیاد است: «لا شکّ لکثِیر الشّک»،[٢] «لا صلاة لجار المسجد إلّا فِی المسجد»،[٣] «لا سهو للامام مع حفظ المأموم»[٤] و بالعکس. در اِین موارد، نفِی حکم به لسان نفِی موضوع شده است، ِیعنِی نفِی موضوع وسِیله و پل و معبرِی براِی رفع حکم شده است. به عبارت دِیگر، به‌جاِی اِینکه شارع براِی احکامِی که در غِیر ظرفِی که بِیان کرده است بر موضوع مترتّب مِی‌شوند، رفع حکم را بکند و خود را به زحمت بِیندازد، با ِیک عبارت تمام آن احکام را نفِی مِی‌کند، مثلاً وقتِی مِی‌گوِید: «لا شکّ لکثِیر الشّک»، تمام احکامِی را که در غِیر ظرف کثِیر الشّک متعلق به شک است با ِیک جمله برمِی‌دارد و راه خودش را راحت‌تر طِی مِی‌کند. اِین را «نفِی حکم

[١]. قاعدة لاضرر، شِیخ‌الشرِیعة، ص ١٨.

[٢]. رجوع شود به وسائل الشِیعة، ج ٨، ص ٢٢٧، باب عدم وجوب الاحتِیاط علِیٰ من کثُر سهْوُه.

[٣]. دعائم الإسلام، ج ١، ص ١٤٨.

[٤]. الکافِی، ج ٣، ص ٣٥٨، ‌با قدرِی اختلاف.