«امر به معروف و نهى از منكر فرضيه بزرگ الهى است كه بقيه فرائض با آنها برپا، راه‌ها امن، كسب و كار مردم حلال و حقوق افراد تأمين، زمين‌ها آباد و از دشمنان انتقام گرفته مى‌شود و در پرتو آن همه كارها رو به راه مى‌گردد.»[١]

مؤمن در چنين دورانى، منتظر محقّق ساختن آرمان‌هاى مهدوى است و يكى از مهم‌ترين آرمان‌هاى او رفع فساد، ظلم و تبعيض است. انسان منتظر با خودآگاهى از چنين اهدافى ضمن خودسازى، تهذيب نفس و امر و نهى خويشتن به جامعه نظر مى‌افكند و هنگامى كه ناهنجارى‌هايى را مشاهده مى‌كند با درك وظيفه خطير امر به معروف و نهى از منكر مشفقانه به اصلاح خويش اقدام مى‌كند و از هيچ تلاشى در اين زمينه فروگذار نخواهد كرد.

انسان منتظر با اتحاد روحى و هماهنگى درونى با ارزش‌هاى مهدوى كه همانا تطهير زمين از آلودگى‌ها و رفع انواع ظلم و ستم‌هاست با تلاش‌هاى فردى و گروهى وظيفه خود مى‌داند كه در جهت پيشگيرى و درمان ناهنجارى‌هاى جامعه قدم بردارد. اين‌گونه است كه مى‌تواند انحرافات اجتماعى را درمان كند.

اصلاح اجتماعى جامعه منتظر

انسان منتظر پس از ستيز و كنترل اجتماعى ناهنجارى‌ها در آخرين گام به اصلاح جامعه مى‌پردازد.

مقصود از اصلاح در عرف علوم اجتماعى، نوعى تغيير اجتماعى در وضع موجود است؛ به طورى كه چارچوب نظام اجتماعى تغيير پيدا نكند، ولى اگر تمامى زيربناها و بنيان‌هاى اساسى جامعه دگرگون شود به آن انقلاب گفته مى‌شود.

آلن بيرو در شرح مفهوم «اصلاح» مى‌نويسد: «واژه‌اى است جديد كه يك ايدئولوژى و يا يك طرز تلقى سياسى را مشخص مى‌دارد. اصلاح‌طلبى اعتقادى است مبنى بر اينكه جامعه با دگرگونى‌هاى سطحى و تدريجى و همچنين با تصحيحى بطئى و پى‌درپى رو به بهبود مى‌رود، بدون اينكه ساخت‌هاى اساسى مربوط به نظم مستقر، مورد ترديد قرار گيرند».[٢] البته اين واژه در اصلاح تعديلى و اصلاح ساختارى نيز به كار رفته است و در اين مقاله درمان و بهبود ناهنجارى‌هاى اجتماعى از نوع تعديلى و ساختارى مورد نظر است.

گفتنى است كه اصلاحات اجتماعى بر دو قسم است: يكى اصلاحات تعادلى كه ريشه‌هاى بروز مشكل را از ميان نمى‌برد و مصلحان اجتماعى به برقرارى تعادل قناعت مى‌كنند، ديگرى اصلاحات ساختارى است كه در اين صورت دگرگونى در ارزش‌ها، امتيازات، رفتارها و نظام‌ها مطرح است و حيطه كار فقط به عرضه يك برنامه يا سياست جديد منجر نمى‌شود.[٣]

اقداماتى كه مؤمن منتظر درباره اصلاحات تعادلى انجام مى‌دهد، عبارتند از: تلاش براى برقرارى عبادات دينى، معاملات حلال، روابط اجتماعى با مردم، جلوگيرى از ناهنجارى‌هاى اجتماعى نظير سرقت، تعدّى به حقوق ديگران، زنا و اعمال منافى با عفّت در جامعه، عمل به دستورات اجتماعى و فردى شريعت، احترام به مقدسات دينى و ...

اما اقداماتى كه مؤمن منتظر درباره اصلاحات ساختارى انجام مى‌دهد، زمينه‌چينى براى انقلاب عظيم جهانى امام مهدى (ع) است؛ يعنى نقد ساختارهاى تبعيض‌آميز در جامعه، مبارزه با ظلم و بى‌عدالتى، ستيز با نابرابرى‌هاى ظالمانه اجتماعى، در هم شكستن ساختار سياسى- اجتماعى استبداد و استعمار، نفى سلطه جهانى و مبارزه قاطعانه با فرآيند جهانى‌سازى قدرت‌هاى جهانى و تعاون، همكارى و حمايت از مستضعفان در مقابل مستكبران و زورمداران عالم.

همه اقدامات بزرگ يادشده، يك شرط اساسى دارد و آن ايجاد نوعى خودآگاهى سياسى و اجتماعى در ميان توده‌هاى مردم است كه مى‌بايست همراه با تبليغات دينى در سطحى باشد كه ملت‌هاى مسلمان و مردم همه جهان را فراگيرد تا زمينه‌چينى براى اصلاحات ساختارى در بعد ناهنجارى‌هاى اجتماعى انجام گيرد. پيامبر اكرم (ص) وعده مى‌كند كه مردمانى از مشرق زمين، زمينه را براى اصلاحات اجتماعى مهدوى فراهم مى‌كنند: «يخرج اناسٌ من المشرق فيوطّئون للمهدى يعنى سلطانه؛ مردمى از مشرق زمين به پا خيزند و زمينه را براى برپايى حكومت مهدى آماده سازند.»[٤]

پى‌نوشت‌ها:

[١]. مستدرك حاكم، ج ٤، ص ٦٥ مقد الله، ص ٤٣.

[٢]. مجمع الزوائد، ج ٧، ص ٢١٧.

[٣]. طبسى، چشم‌اندازى از حكومت مهدى، ص ٣٧.

[٤]. محسنى، مقدمات جامعه‌شناسى، ص ٣٢٦.

[٥]. سوره آل عمران (٣)، آيه ١٠٤.

[٦]. وسائل الشيعه، ج ١١، ص ٣٩٥.

[٧]. آلن بيرو، فرهنگ علوم اجتماعى، ص ٣١٩.

[٨]. محسنى، مقدمات جامعه‌شناسى، ص ٣٢٩.

[٩]. صافى گلپايگانى، منتخب‌الاثر فى الامام الثانى عشر (ع)، ص ٣٠٤.