«آخر زمان» كه در كتاب‌هاى لغت به «دوره آخر»[١] و «قسمت واپسين از دوران كه به قيامت پيوندد»[٢] معنا شده است، در فرهنگ و ادبيات بسيارى از ملل و نحل به ويژه پيروان اديان ابراهيمى، از اهميت و جايگاه برجسته‌اى برخوردار است و آنها با حساسيت و دقت فراوانى اين موضوع را دنبال مى‌كنند. شاهد اين موضوع، كتاب‌هاى فراوانى است كه از دير زمان در ميان اقوام و ملل مختلف در زمينه نشانه‌ها و ويژگى‌هاى آخرالزمان نوشته شده است.

مسلمانان نيز با توجه به روايت‌هاى فراوانى كه از پيامبر گرامى اسلام و ائمه معصومين (ع) در زمينه آخرالزمان و رويدادها و حوادث آن نقل شده است، به اين موضوع توجه فراوانى كرده و افزون بر جمع‌آورى اين روايات، در مجموعه‌هاى روايى‌[٣] به نگارش كتاب‌هاى مستقل در اين زمينه پرداخته‌اند كه اين كتاب‌ها معمولًا با عنوان‌هايى چون «أشراط الساعة»، «علامات الساعة»، «علامات يوم القيامة»، «الفتن»، «الملاحم»، «الفتن و المحن»، «الفتن و الملاحم» و ... ناميده مى‌شود.[٤]

در دايرةالمعارف بزرگ اسلامى در مورد اصطلاح آخرالزمان چنين آمده است:

«اين اصطلاح در كتاب‌هاى حديث و تفسير در دو معنا به كار رفته است: نخست، همه آن قسمت از زمان كه بنا بر عقيده مسلمانان، دوران نبوت پيامبر اسلام است و از آغاز نبوت پيامبر تا وقوع قيامت را شامل مى‌شود. دوم، فقط آخرين بخش از دوران ياد شده كه در آن، مهدى موعود ظهور مى‌كند و تحولات عظيمى در عالم واقع مى‌شود».[٥]

دليل نام‌گذارى دوران نبوت پيامبر اسلام به آخرالزمان اين بوده است كه مسلمانان معتقدند آن حضرت، خاتم پيامبران است و شريعت وى تا پايان اين عالم اعتبار دارد. به جز آن، از رسول اعظم (ص) رواياتى نقل شده كه در آنها به صراحت آمده است دوران نبوت ايشان به قيامت و آخرين بخش از حيات كره خاك مى‌پيوندد. در يكى از اين روايات كه از طريق اهل سنّت نقل شده است، چنين مى‌خوانيم:

«آن حضرت پس از فراغت از نماز عصر فرمود: «آنچه از [عمر] دنيا باقى مانده، به گذشته آن، همان نسبت را دارد كه باقى‌مانده وقت امروز نسبت به گذشته آن دارد.» [همچنين‌] آن حضرت به ياران خود فرمود: «برگزيده شدم در حالى كه ميان من و قيامت فاصله نيست؛ همان سان كه ميان دو انگشت سبابه و وسطى فاصله نيست».[٦]

چنان‌كه گفته شد، دومين معنايى كه اصطلاح آخرالزمان در آن به كار مى‌رود، عصر ظهور حضرت مهدى (ع) است. بر اساس آموزه‌هاى اسلامى، در آستانه ظهور آن حضرت كه از آن با عنوان آخرالزمان ياد مى‌شود، جهان‌