ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧ - ميزگرد فيلمسازى و مهدويت
ضمن تشكر از عزيزانى كه در اين جلسه شركت كردهانأ، چنانكه مستحضريد مدتى است ستادى تشكيل شده تحت عنوان «ستاد احيا و گسترش فرهنگ مهدويت». اعضاى اين ستاد مؤسسات مختلفى هستند كه به نوعى در موضوع مهدويت فعاليت مىكنند، مانند: بنياد فرهنگى مهدى موعود (ع) مؤسسه فرهنگى انتظار نور، معاونت فرهنگى مسجد مقدس جمكران، مؤسسه فرهنگى موعود و مركز پژوهشهاى اسلامى صدا و سيما.
اين ستاد در سال گذشته نخستين جشنواره برترينهاى فرهنگ مهدويت را برگزار كرد كه در آن به بهترين كتابهايى كه در دهه هفتاد در زمينه فرهنگ مهدوى تهيه شده بود، جوايزى اهدا گرديد.
برنامه امسال جشنواره برترينهاى فرهنگ مهدويت در عرصه مطبوعات است كه در صدديم مقالات و آثارى كه پس از انقلاب در عرصه مهدويت در مطبوعات منشتر شده، ارزيابى و به بهترين آنها جايزه دهيم. سال سوم اين جشنواره نيز اينشاءالله به موضوع طراحى، نقاشى، گرافيك و عكاسى اختصاص خواهد داشت.
از آنجا كه در عرصه كارهاى تصويرى و فيلم كار جدى انجام نشده است، تصميم گرفتيم با همكارى اعضاى اين ستاد به ويژه مركز پژوهشهاى صدا و سيما براى توليد اين آثار «فراخوان» بدهيم و بدين ترتيب مراكز مختلف را به توليد اثر در اين زمينه تشويق كنيم.
هدف از تشكيل اين ميزگر نيز بررسى مسائلى است كه در مورد تهيه كارهاى تصويرى مطرح است. به نظر مىرسد در اين زمينه دو دسته سؤال مطرح است؛ دسته اول اين سؤالات مربوط به رويكرد غرب به موضوع آخرالزّمان و منجىگرايى است، حدود ٢٥- ٣٠ سال است كه در غرب آثار سينمايىاى به موضوع آخرالزّمان و منجىگرايى تهيه مىشود و اين مسئله چهار پنج سال است كه مسلمانان از جمله ايرانىها را متوجه اين موضوع كرده است از آنجا كه غربىها با اغراض خاصى اين مسئله را دنبال مىكنند سؤالهايى ايجاد شده است از قبيل اينكه: غرب چرا به اين موضوع اهتمام نشان داده و در تهيه اين مجموعهها چه مؤلفههايى را لحاظ كرده و در نهايت چه اهدافى را دنبال مىكند؟
دسته دو سؤالات مربوط به چگونگى پرداختن به موضوع مهدويت در قالب تصوير و سينماست. سؤالات مختلفى در اين زمينه وجود دارد: اول اينكه آيا ما با همان نگاه غرب به آخرالزّمان مىخواهيم موضوع مهدويت را در سينما و رسانههاى تصويرى مطرح كنيم يا خير؟ دوم اينكه چه مؤلفههايى در مهدويت و انتظار شيعى قابليت به تصوير كشيدن را دارند؟ و سوم اينكه قالب سينمايى و تصويرى اساساً چه نيازى را مىتواند در عرصه مهدويت و انتظار برآورده كند؟
بنابراين سؤال اول را من اينگونه طرح مىكنم: رويكرد غرب به موضوعهاى آخرالزّمان و منجىگرايى محصول چه تفكرى است و در تهيه اين مجموعهها چه هدفى را دنبال مىكند؟
دكتر بلخارى: در مورد ارتباط مسئله مهدويت با غرب ابتدا بايد به اين نكته توجه كرد كه در اين بحث گرچه موضوع بين غرب و شرق مشترك است، ولى ماهيت بحث كاملًا با هم تفاوت دارد. فضاى انتظار، آخرالزمان و امام زمان (ع) نزد ما جايگاهى دارد كه با آنجا متفاوت است. در واقع، غرب در بعد مسئله مهدويت، دو فضا را تجربه مىكند: يكى فضاى مهدويت شيعى يا اسلامى و ديگرى مهدويت يا «فيوچريزيم» در بعد مسيحيت. برخورد تصويرى يا هنرى با مسئله مهدويت از ديدگاه غربىها حدود ١٢٠ سال سابقه دارد، از زمانى كه امام مهدى سودانى در سودان قيام كرد مسئله مهدويت در بعد مبارزات استعمارى و تأثيرى كه روى اين مبارزات دارد، براى غربىها كاملًا شناخته شد، لذا در اين چارچوب برخورد جدى و تحقيقاتى كردند نمونه آن كتاب مستر همفر است. پس از آن كتاب چهارپر نوشته شد. از سال ١٩٢٠ به بعد فيلمهايى بر اساس همين كتاب ساخته شد. ساخت فيلم نوسترآداموس، كنفرانس شيعهشناسى تلآويو، تهيه بازىهاى كامپيوترى و ... هم كارهايى است كه بر همين اساس انجام گرفته است و من در كتاب تهاجم فرهنگى به تفصيل آنها را بيان كردهام.
از آنجا كه مسئله مهدويت شيعه از لحاظ اجتماعى و فرهنگى در دنياى شيعه و اسلام تحرك وسيعى ايجاد مىكند، بناى غربىها بر تخريب است و آثار هنرى آنها چنين هدفى را دنبال مىكند.
طرح مسئله آخرالزّمان در قالب تصايور در دهه نود و پايان هزاره دوم اوج مىگيرد. چون بسيارى از تمدنها از جمله بودايىها و هندوها و حتى مسيحىها به پايان يك هزاره اعتقاد خاصى دارند و معمولًا اعتقادات آخرتگرايانه، منجىگرايانه و فيوچريستى در چنين مواقعى اوج مىگيرد. بر همين اساس در اين دهه فيلمهايى مثل «روز استقلال»، «آرمگدون» و