فتنه چهارم هجده سال به طول مى‌انجامد، سپس در آن هنگام كه بايد پايان مى‌پذيرد و تحقيقا نهر فرات از كوهى از طلا پرده بر مى‌دارد و مردم براى رسيدن به آن به جان يكديگر مى‌افتند و از هر نفه تن هفت تن كشته مى‌شوند.[١]

قابل ذكر است كه بيشتر اين روايات از نظر سند ضعيف هستند.

٤. نيروهاى درگير در نبرد قرقيسيا

بنابه آنچه از روايات اهل سنت به دست مى‌آيد طرفين درگير در نبرد قرقيسيا، تركان، روميان و لشكر سفيانى هستند.

در اينجا به برخى از رواياتى كه در اين زمينه وارد شده‌اند اشاره مى‌كنيم:

... ظهر السفيانى بجيشه عليهم، فيقتل الترك والروم بقرقيسيا ...[٢].

سفيانى با سپاهش بر آنها پيروز مى‌شود و ترك و روم را در قرقيسيا مى‌كشد.

و در جايى ديگر آمده است:

... فعند ذلك تجتمع الترك والروم يقاتلون جميعاً و ترفع ثلاث رايات بالشام، ثم يقاتلهم السفيانى حتى يبلغ بهم قرقيسياء.[٣]

... پس در آن هنگام تركان و روميان اجتماع كرده و با يكديگر به نبرد برمى‌خيزند و سه پرچم در شام برافراشته مى‌شود، آنگاه سفيانى باآنها جنگ مى‌كند تا در منطقه قرقيسيا به آنها مى‌رسد.

در روايت ديگرى چنين آمده است:

دخوله (السفيانى) الكوفة بعد ما يقاتل الترك والروم بقرقيسياء ...[٤]

زمان وارد شدن سفيانى به كوفه بعد از نبرد او با تركان و روميان در قرقيسيا است.

در روايتى كه عبدالله بن زبير از امام على (ع) نقل مى‌كند نيز از حضور دو عبدالله‌[٥] و سپاه آنان در قرقيسيا سخن گفته شده است:

يتبع عبداللّه عبداللّه حتى يلتقى جنودهما بقرقيسيا على النهر.[٦]

عبدالله به دنبال عبدالله برمى خيزد تا اينكه سپاهيان آنها در قرقيسيا در كنار نهر با يكديگر رو در رو مى‌شوند.

منابع شيعى نيز از درگيرى لشكر سفيانى با تركان خبر مى‌دهند، مؤلف عصر ظهور در اين زمينه چنين مى‌نويسد:

اما طرف مقابل سفيانى در اين نبرد از نظر اكثر روايات تركان هستند ولى منظور از تركان در اينجا چيست؟ آنچه به نظر مى‌رسد و به طبيعت امر نزديك‌تر است اينكه آنها سپاهيان ترك زبان هستند؛ چراكه درگيرى و نزاع بر سر دارائى است كه نزديك مرزهاى سوريه و تركيه وجود دارد ...[٧]

در كتاب روزگار رهايى نيز احاديث متعددى درباره تركان ذكر شده و تأكيد مى‌شود كه فتنة ترك در قرقيسيا انجام مى‌پذيرد[٨].

در اينجا به برخى از احاديثى كه در كتاب ياد شده آمده و ظاهراً در ارتباط با نبرد قرقيسيا است اشاره مى‌كنيم؛ درنخستين روايت به نقل از پيامبر اكرم (ص) چنين آمده است:

للترك خرجتان، خرجة فيها خراب آذربيجان و خرجة يخرجون فى الجزيرة يخيفون ذوات الحجال فينصر الله المسلمين فيهم ذبح اللّه الاعظم.

براى ترك‌ها دو خيزش است كه در يكى از آنها آذربايجان ويران مى‌شود و در ديگرى وارد جزيره‌[٩] مى‌شوند و پرده نشينان را به وحشت مى‌اندازند. خداوند مسلمانان را پيروز مى‌گرداند كه كشتار بزرگ الهى در آن روز است.[١٠]

در روايت ديگرى نيز چنين مى‌خوانيم:

ليردنّ الترك الجزيرة، حتى تسقى خيلهم من الفرات. فيبعث الله عليهم الطاعون فيقتلهم فلا ينجو منهم إلا رجل واحد. و يبعث الله‌عليهم ثلجاً فيها صرٌّ وريح وحبيد ف‌ءاذا هم خامدون ... فيرجع المسلمون إلى أصحابهم فيقولون ءانّ الله قد أهلكهم و كفاكم شرّهم.

بدون ترديد سپاه ترك وارد جزيره خواهند شد تا اسب‌هايشان از فرات سيراب شوند، آنگاه خداوند بر آنها طاعون را مسلط مى‌كند و همگى به وسيله طاعون از بين مى‌روند و به جز يك نفر از آنها باقى نمى‌ماند. خداوند بر آنها برف و تگرگ همراه با سرماى سوزان و طوفان خانمان برانداز فرو مى‌فرستد و همگى نقش بر زمين مى‌شوند. مسلمانان به يكديگر نويد مى‌دهند كه خداوند آنها را هلاك كرد و شر آنها را از شما كوتاه نمود.[١١]

٥. زمان نبرد قرقيسيا

نبرد قرقيسيا ميان دو واقعه مهم صورت مى‌گيرد؛ نخست خروج سفيانى و دوم ظهور امام مهدى (ع). دراينجا به اختصار به هر يك از آنها اشاره مى‌كنيم:

١- ٥. خروج سفيانى‌

امام باقر (ع) در مورد واقعه نخست چنين فرموده‌است: