در تمام اديان ابراهيمى موضوع ظهور «دجال» در آخرالزمان مطرح شده است. امّا اينكه دجال كيست، چه ويژگى‌هايى دارد، چگونه ظهور مى‌كند و ... موضوعاتى است كه كمتر در مورد آنها اتفاق نظر وجود دارد. آنچه در پى خواهد آمد ترجمه مطلبى است كه در ذيل مدخل دجال‌Antichrist در دايرة المعارف كاتوليك(Catholic Encyclopedia) آمده است. اين مقاله اطلاعات جامعى را در زمينه نگاه كتاب مقدس به موضوع دجال به دست مى‌دهد. با سپاس از مترجم محترم و حجة الاسلام و المسلمين حسين توفيقى كه زحمت مقابله و تصحيح اين ترجمه را پذيرا شدند، توجه شما را به اين مقاله جلب مى‌كنيم.

پيشوندanti (ضد) در تركيب معانى متفاوتى دارد:antibasileus به معناى پادشاهى است كه دوران فترتى را پر مى‌كند؛antistrategos به معناى كنسول فرماندار [استان قديم روم‌] است؛antihoupatos در روم قديم به معناى فرماندار كل بوده است؛ در هومرantiheos شخصى است كه از لحاظ نيرو و زيبايى به خدا مى‌ماند، در حالى كه در آثار ديگر نمايانگر خداى ستيزه‌جو است. اگر صرفاً از قياس پيروى كنيم، مى‌توانيم‌antichristos را به شخصى تفسير كنيم كه از لحاظ سيما و نيرو به «مسيح» شباهت دارد؛ امّا راه مطمئن‌تر اين است كه واژه مذكور را طبق كاربرد آن در كتاب مقدس و [زبان‌] كليسايى تعريف كنيم.

الف: معناى اين واژه‌در كتاب مقدس‌

واژه دجّال(antichrist) تنها در رسائل يوحنا وارد شده؛ امّا ادعا شده است كه در مكاشفه يوحنا، رسائل پولس و با صراحت كمترى در اناجيل و كتاب دانيال نيز مترادف‌هاى اين واژه به كار رفته است.

١. در رسائل يوحنا

يوحناى قديس در رسائلش فرض را بر اين قرار داده كه مسيحيان اوليه با آموزه مربوط به آمدن دجّال آشنا هستند:

«شنيده‌ايد كه دجّال مى‌آيد»[١] (رساله اول يوحنا، ٢: ١٨)؛ «و اين است روح دجّال كه شنيده‌ايد كه او مى‌آيد» (رساله اول يوحنا، ٤: ٣). اگر چه يوحنا از چندين دجّال سخن مى‌گويد، ولى بين دجّالان بسيار و يك دجّال اصلى فرق مى‌گذارد: «دجّال مى‌آيد. الحال هم دجالان بسيار ظاهر شده‌اند» (رساله اول يوحنا، ٢: ١٨). وى همچنين سيرت و رفتار دجّال را شرح مى‌دهد: «از ما بيرون شدند لكن از ما نبودند» (رساله اول يوحنا، ٢: ١٩)؛ «دروغگو كيست جز آنكه مسيح بودن عيسى را انكار كند؟ آن دجّال است كه پدر و پسر را انكار مى‌نمايد» (رساله اول يوحنا، ٢: ٢٢)؛ «و هر روحى كه عيسى مسيح مجسم شده را انكار كند از خدا نيست و اين است روح دجال» (رساله اول يوحنا، ٤: ٣)؛ «زيرا گمراه كنندگان بسيار به دنيا بيرون شدند كه عيسى مسيح ظاهر شده در جسم را اقرار نمى‌كنند: آن است گمراه كننده و دجال» (رساله دوم يوحنا، ٧). همچنين يوحنا زمان آمدن دجّال را «ساعت آخر» تعيين مى‌كند (رساله اول يوحنا، ٢: ١٨)؛ علاوه بر اين، وى معتقد است كه او «الان هم در جهان است» (رساله اول يوحنا، ٤: ٣).

٢. در مكاشفه‌

تقريباً همه مفسران دريافته‌اند كه دجّال در مكاشفه يوحنا ذكر شده است؛ امّا در مورد باب خاصى كه در آن از وى ياد شده، اتفاق نظر ندارند. برخى به «وحش» در آيه ٧ باب ١١، برخى‌[٢] به «اژدهاى [بزرگ‌] آتشگون» در باب ١٢، و ديگران نيز به وحشى «كه ده شاخ و هفت سر دارد» در باب ١٣ و آيات بعدى اشاره مى‌كنند؛ در حالى كه بسيارى از محققان، دجّال را بر وحشى كه «دو شاخ مثل شاخ‌هاى بره» داشت و «مانند اژدها» سخن مى‌گفت (١١: ١٣ و آيات بعدى) يا بر وحش قرمزى كه «هفت سر و ده شاخ داشت» (باب ١٧) يا سرانجام، بر شيطانى كه «از زندان خود خلاصى خواهد يافت» و امت‌ها را گمراه خواهد كرد (٧: ٢٠ و آيات بعدى) منطبق مى‌دانند. شرح مفصل دلايل له و عليه هر يك از اين نظريات، به بحث كنونى ما ارتباطى ندارد.

٣. در رساله پولس‌

يوحناى قديس مفروض مى‌گيرد كه آموزه مربوط به آمدن دجّال در نزد خوانندگانش شناخته شده است. مفسران براين باورند كه اين آموزه از طريق نوشته‌هاى پولس مقدس در مسيحيت شناخته شده است. يوحناى قديس عليه بدعت گذاران زمانه‌اش اصرار مى‌ورزيد كه كسانى كه راز تجسّم را انكار مى‌كنند اشكال كمرنگى از دجّال بزرگ آتى هستند. دجّال‌