حجّت الاسلام و المسلمين جعفر ناصرى: شايد تعبير صحيح اين باشد كه غيبت امام زمان (ع) را «عدم ظهور حضرت» بدانيم و نه «عدم حضور ايشان» و در روايات متعدّدى كه بعضى از آنها در «يوم‌الخلاص» آمده است، غيبت را تشبيه به خورشيد در پشت ابر كرده‌اند.[١]

امام (ع) در زمان غيبت، همچون خورشيدى است در پشت ابر كه نظام خلقت از او بهره مى‌برند؛ هم از نور او و هم از حرارت او. ولى او پيدا نيست؛ همانند خورشيدى است در پس ابر. به تعبير خواجه نصير طوسى كه مى‌فرمايد: «وجوده لطف و غيبته منّا» اين غيبت از ناحيه ماست.

در روايات مكرّر نقل شده است كه ايشان در بين مردم رفت و آمد دارند؛ ولى مردم ايشان را نمى‌شناسند. در جريان تشرّف على ابن مهزيار به خدمت حضرت آمده است، او وارد چادرى كه حضرت در آن نشسته بودند، شد. ابتدا حضرت اظهار اشتياق نمودند كه چرا دير آمدى؟ در صورتى كه على بن مهزيار بيست سفر به حج و فقط براى ديدار حضرت مشرّف شده بود. عرض كرد: يابن رسول الله! كسى را نيافتم كه مرا به سمت شما راهنمايى كند!

حضرت در اين هنگام، با انگشت سبابه به سمت زمين اشاره مى‌كردند و وقتى على بن مهزيار اين جمله را گفت، فرمودند: «خير، دليل عدم تشرّف شما نزد ما اين نيست كه راهنمايى نبود، بلكه شما شيعيان درصدد جمع آورى مال بوديد: «وَ لَكِنَّكُمْ كَثَّرْتُمُ الْأَمْوَالَ.» نهايتاً اينكه امام زمانى (ع) نبوديد.

از همين قضيه متوجّه مى‌شويد كه مسئله تشرّف خدمت حضرت چقدر حسّاس است؛ يعنى چه كسى است كه درصدد زياد كردن مال نباشد و به جاى زياد كردن مال، درصدد زياد كردن محبّت حضرت در دل خود باشد؟!

جمله اوّل حضرت اين بود و بعد فرمودند: «قَطَعْتُمُ الرَّحِمَ الَّذِى بَيْنَكُمْ؛[٢] يعنى صله رحم به جا نياورديد.» كه اين جمله اهمّيت صله رحم را مى‌رساند؛ يعنى كه ارتباط عاطفى بين خود را مراعات نكرديد و اين جمله گويا اشاره به آن است كه حضرت دوست دارند ميان تمام رحم، اقوام و خويشان فراموش نكنيم همه مؤمنان به نحوى خويشاوندند با هم بايد روابط عاطفى بالايى وجود داشته باشد و در مشكلات يكديگر را فراموش نكنند.

اين غيبت در انبياى گذشته نيز بوده است و مدتى «عزلت» انتخاب مى‌كردند. اتّفاقاً در روايتى هست كه غيبت را با تعبيرى از عزلت آورده است؛[٣] يعنى تمام آثار وجودى حضرت هست و مردم از دعاى حضرت و نگاه حضرت استفاده مى‌كنند، الّا آنكه نمى توانند به محضر آن بزرگوار برسند، مگر افرادى خاص؛ چرا كه خدمت حضرت رسيدن كار بسيار بزرگى است.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سَيِّدَ الْعَابِدِينَ عَلِى بْنَ الْحُسَيْنِ (ع) يَقُولُ: «فِى الْقَائِمِ مِنَّا سُنَنٌ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ سُنَّهٌ مِنْ أَبِينَا آدَمَ (ع) وَ سُنَّهٌ مِنْ نُوحٍ وَ سُنَّهٌ مِنْ إِبْرَاهِيمَ وَ سُنَّهٌ مِنْ مُوسَى وَ سُنَّهٌ مِنْ عِيسَى وَ سُنَّهٌ مِنْ أَيُّوبَ وَ سُنَّهٌ مِنْ مُحَمَّدٍ (ص) فَأَمَّا مِنْ آدَمَ وَ نُوحٍ فَطُولُ الْعُمُرِ وَ أَمَّا مِنْ إِبْرَاهِيمَ فَخَفَاءُ الْوِلَادَهِ وَ اعْتِزَالُ النَّاسِ وَ أَمَّا مِنْ مُوسَى فَالْخَوْفُ وَ الْغَيْبَهُ وَ أَمَّا مِنْ عِيسَى فَاخْتِلَافُ النَّاسِ فِيهِ وَ أَمَّا مِنْ أَيُّوبَ فَالْفَرَجُ بَعْدَ الْبَلْوَى وَ أَمَّا مِنْ مُحَمَّدٍ (ص) فَالْخُرُوجُ بِالسَّيْف.» ( «كمال الدّين و تمام النعمه»، ج ١، ص ٣٢٢).

[٢]. قَالَ جَابِرٌ فَقُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللهِ فَهَلْ يَقَعُ لِشِيعَتِهِ الِانْتِفَاعُ بِهِ فِى غَيْبَتِهِ فَقَالَ (ع) إِى وَ الَّذِى بَعَثَنِى بِالنُّبُوَّهِ إِنَّهُمْ يَسْتَضِيئُونَ بِنُورِهِ وَ يَنْتَفِعُونَ بِوَلَايَتِهِ فِى غَيْبَتِهِ كَانْتِفَاعِ النَّاسِ بِالشَّمْسِ وَ إِنْ تَجَلَّلَهَا سَحَابٌ؛

جابر گويد: گفتم: يا رسول الله! آيا در غيبت او براى شيعيانش انتفاعى هست؟ فرمودند: «آرى، قسم به خدايى كه مرا به نبوّت مبعوث فرمود به نور او استضائه مى‌كنند و به ولايت او در دوران غيبتش منتفع مى‌شوند مانند انتفاع مردم از خورشيدى كه در پس ابر است.» ( «كمال الدّين و تمام النعمه»، ج ١، ص ٢٥٣)

[٣]. سوره يونس (١٠)، آيه ٢٠.

[٤]. شيخ صدوق، «كمال الدّين و تمام النعمه»، ج ٢، ص ٣٤٠: الْغَيْبُ فَهُوَ الْحُجَّهُ الْغَائِب.

[٥]. سوره بقره (٢)، آيه ٣.

[٦]. «التفسير المنسوب إلى الإمام الحسن العسكرى (ع)»، ص ٦: «يَعْنِى بِمَا غَابَ عَنْ حَوَاسِّهِمْ- مِنَ الْأُمُورِ الَّتِى يَلْزَمُهُمُ الْإِيمَانُ بِهَا، كَالْبَعْثِ [وَ النُّشُورِ] وَ الْحِسَابِ وَ الْجَنَّهِ وَ النَّارِ، وَ تَوْحِيدِ اللهِ تَعَالَى وَ سَائِرِ مَا لَا يُعْرَفُ بِالْمُشَاهَدَهِ.»

[٧]. راغب اصفهانى، «مفردات القرآن»، ص ٣٦٦.

[٨]. شيخ طوسى، «تفسير تبيان»، ج ١، ص ٥٥.

[٩]. امين الاسلام، طبرسى، «مجمع البيان»، ج ١، ص ١٢١.

[١٠]. «الكافى»، ج ١، ص ٣٣٨.

[١١]. «فرائدالسمطين»، ج ٢، ص ٣٣٥.

[١٢]. «سَيِّدِى غَيْبَتُكَ نَفَتْ رُقَادِى وَ ضَيَّقَتْ عَلَى مِهَادِى وَ أَسَرَتْ مِنِّى رَاحَهَ فُؤَادِى»، شيخ صدوق، «كمال الدّين و تمام النعمه»، ج ٢، ص ٢٥٣.

[١٣]. قَالَ جَابِرٌ فَقُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللهِ فَهَلْ يَقَعُ لِشِيعَتِهِ الِانْتِفَاعُ بِهِ فِى غَيْبَتِهِ فَقَالَ (ص) إِى وَ الَّذِى بَعَثَنِى بِالنُّبُوَّهِ إِنَّهُمْ يَسْتَضِيئُونَ بِنُورِهِ وَ يَنْتَفِعُونَ بِوَلَايَتِهِ فِى غَيْبَتِهِ كَانْتِفَاعِ النَّاسِ بِالشَّمْسِ وَ إِنْ تَجَلَّلَهَا سَحَابٌ؛

جابر گويد: گفتم: يا رسول الله! آيا در غيبت او براى شيعيانش انتفاعى هست؟ فرمودند: آرى، قسم به خدايى كه مرا به نبوّت مبعوث فرمود به نور او استضائه مى‌كنند و به ولايت او در دوران غيبتش منتفع مى‌شوند مانند انتفاع مردم از خورشيدى كه در پس ابر است. ( «كمال الدّين و تمام النعمه»، ج ١، ص ٢٥٣).

[١٤]. «... قَالَ لِى: لَمْ نَجِدْ أَحَداً يَدْلُّكَ؟ ثُمَّ نَكَثَ بِإِصْبَعِهِ فِى الْأَرْضِ، ثُمَّ قَالَ: لَا وَ لَكِنَّكُمْ كَثَّرْتُمُ الْأَمْوَالَ، وَ تَجَبَّرْتُمْ عَلَى ضُعَفَاءِ الْمُؤْمِنِينَ، وَ قَطَعْتُمُ الرَّحِمَ الَّذِى بَيْنَكُمْ، فَأَى عُذْرٍ لَكُمْ الْآنَ؟ فَقُلْتُ: التَّوْبَهَ التَّوْبَهَ، الْإِقَالَهَ الْإِقَالَهَ.

ثُمَّ قَالَ: يَا ابْنَ الْمَهْزِيَارِ، لَوْ لَا اسْتِغْفَارُ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ لَهَلَكَ مَنْ عَلَيْهَا إِلَّا خَوَاصَّ الشِّيعَهِ الَّذِينَ تُشْبِهُ أَقْوَالُهُمْ أَفْعَالَهُمْ.» (محمّد بن جرير طبرى آملى، «دلائل الإمامه»، ص ٥٤٢.).

[١٥]. «... قَالَ لِى: لَمْ نَجِدْ أَحَداً يَدْلُّكَ؟ ثُمَّ نَكَثَ بِإِصْبَعِهِ فِى الْأَرْضِ، ثُمَّ قَالَ: لَا وَ لَكِنَّكُمْ كَثَّرْتُمُ الْأَمْوَالَ، وَ تَجَبَّرْتُمْ عَلَى ضُعَفَاءِ الْمُؤْمِنِينَ، وَ قَطَعْتُمُ الرَّحِمَ الَّذِى بَيْنَكُمْ، فَأَى عُذْرٍ لَكُمْ الْآنَ؟ فَقُلْتُ: التَّوْبَهَ التَّوْبَهَ، الْإِقَالَهَ الْإِقَالَهَ.