ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٦ - بيان مطلب
فلسفه امنيتى، اطلاعاتى سرويسهاى پيامرسان فورى
محمّدعلى شكوهيانراد
بيان مطلب
بشر امروزى با گذر از اعصار پيشين، نظير عصر سنگ، عصر كشاورزى و عصر صنعت، به دوره جديدى ورود يافته است كه «عصر اطّلاعات» ناميده مىشود.
...
هر كدام از اعصار ياد شده، به دليل دارا بودن ويژگىهاى خاص و منحصر به فرد، طبعاً شرايط خاصّى را نيز رقم مىزده است؛ از جمله اين شرايط، مسئله چگونگى دستيابى به قدرت براى تحميل نظر خود بر ديگران بود. حوزه قدرت و برترىجويى در هر عصر، كاملًا گزارهمند و البتّه متفاوت از ديگر اعصار است. در واقع در هر عصر، عاملى كه منشأ حيات و بقاى مردم و ملّتها است، در صورتى كه بتوان به صورت انحصارى آن را در اختيار گرفت، منشأ قدرت و برترى است.
عامل قدرت در عصر اطّلاعات، «اشراف اطّلاعاتى» است و ميزان قدرت، به طور مستقيم با ميزان اشراف اطّلاعاتى در ارتباط است. از اينرو در اختيار گرفتن عوامل كسب اطّلاعات، موجب در اختيار گرفتن قدرت است. از آنجا كه ماهيّت اطّلاعات بىجهت است و جهتمندى و كاربرد آن به بينش و اهداف تحليلگر باز مىگردد، اطّلاعات در تمامى عرصههاى زندگى بشرى، از سطح فردى تا اجتماعى، نقشى حياتى ايفا مىكند.
به مرور زمان و با آغاز انتقال سيستمهاى حاكم بر كشورها از «ارگانيك»[١] به «سايبرنتيك»، [٢] شيوه جمعآورى اطّلاعات نيز دستخوش تغييرات بنيادين شد. در مدل حاكميت از نوع ارگانيك، پنج مؤلّفه سياست، اقتصاد، جامعه، فرهنگ و امنيّت، مبناى طرحريزى قدرت است و هدف، حفظ حاكميت از راه ارتقاى هر مؤلّفه پايهاى در اين مدل است. همچنين سبك كسب اطّلاعات از طريق ارسال عوامل نفوذى به منابع اطّلاعات و راهبردهاى حكومتى، هر كدام از مؤلّفههاى ياد شده است.
امّا در مدل سايبرنتيك با دو مؤلّفه اطّلاعات و انرژى، شرايط به گونهاى متحوّل مىشود كه ديگر حتّى عناصر مدل ارگانيك، اثر و نقش سابق خود را از دست مىدهند. در اين مدل هدف، حفظ حاكميت از طريق پايش و كنترل مستمرّ انواع تهديدات است و از آنجا كه منشأ تهديدات، براندازى انسان است، لذا انسانها در سطوح مختلف از فردى تا ملّى، بايد تحت نظارت مداوم باشند.
در ادبيات سيستم سايبرنتيك، سه واژه اساسى مطرح است كه بايد به خوبى فهم شود:
...
آنچه كه در مجموع نظارت اين سيستم صورت مىپذيرد، از سطح مانيتورينگ بر جوامع آغاز شده و در نهايت، به كنترل همان جوامع ختم مىشود و اين چرخه به صورت ممتد ادامه دارد.
امّا تفاوت اساسى تهديدات امنيّت ملّى عليه يك كشور، زمانى كه در براندازىاش از مدل تهديدات ارگانيك استفاده مىشود تا زمانى كه مدل سايبرنتيك به ايجاد تهديد براى آن مىپردازد، در اين است كه تهديدات ارگانيكى، سطح كلان يك جامعه، يعنى حاكميت را هدف مىگيرند؛ به عنوان مثال، با حصر اقتصادى عليه يك كشور، سعى مىكنند گردش مالى و تأمين اقتصادى آن حكومت را تضعيف كنند