ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٧ - چالش سوم
علمى نشان مىدهد كه در دهههاى اخير، با گسترش تكنولوژى و افزايش مصرف افزودنىها، آفتكشها، آنتى بيوتيكها و هورمونها در توليد موادّ غذايى در كشورهاى در حال پيشرفت، آثار سوء و انكارناپذيرى بر سلامت انسانها به وجود آمده است. اين آلودگىها و بيمارىها، شامل بروز انواع ناهنجارىهاى مادرزادى و سرطانها، به ويژه در كودكان مىباشد. بر اساس آمار، ميزان وقوع مسموميتهاى ناشى از آلودگى غذا در كشورهاى در حال پيشرفت، ١٣% بيشتر از كشورهاى صنعتى است.
آلودگى موادّ غذايى به فلزّات سنگين
آلودگى موادّ غذايى به فلزّات سنگين، از جمله سرب و كادميوم، از راه كودهاى فسفاته و لجنهاى فاضلابى وارد گياه شده و در اثر تغذيه دامها با علوفه آلوده و وارد شدن سرب و كادميوم در شير، وارد چرخه غذايى انسان مىشود. اين فلزّات سمّى در ارگانهاى بدن، به ويژه كليه تجمّع پيدا كرده و در نتيجه باعث نارسايى كليوى مىشود. تغذيه با موادّ غذايى آلوده به آفلاتوكسين، مانند گندم و آرد، پسته، بادام زمينى و شير، سبب بروز سرطان كبد در انسان مىشود. وجود بقاياى سموم آلى كلردار كه دسته بزرگى از حشرهكشهاى دفع آفات را تشكيل مىدهند و از ديرباز عليه بيمارى مالاريا و نيز آفات و حشرات مورد استفاده قرار مىگيرند و آلودگى موادّ غذايى از طريق موادّ شيميايى در صنايع بستهبندى نيز در سالهاى اخير نگرانىهايى را به وجود آورده است.
امنيت غذايى از نگاه بانك جهانى
بانك جهانى، امنيت غذايى را «دسترسى همه مردم در تمام اوقات، به غذاى كافى براى داشتن يك زندگى سالم» تعريف مىكند كه اين تعريف در كنفرانس «رُم» مورد نيز مورد تأكيد همگان قرار گرفته است. سه عنصر «موجود بودن غذا»، «دسترسى به غذا» و «پايدارى در دريافت غذا» محورهاى اصلى اين تعريف مىباشند كه «موجود بودن غذا»، شامل ميزان موادّ غذايى در مرزهاى ملّى از طريق توليد داخلى و واردات موادّ غذايى مىباشد و مفهوم «دسترسى به غذا» نيز دسترسى فيزيكى و اقتصادى به منابع، جهت تأمين اقلام غذايى مورد نياز جامعه و «پايدارى در دريافت غذا»، ثبات و پايدارى دريافت ارزشهاى غذايى مورد نياز جامعه مىباشد. افزايش جمعيت و رشد اقتصادى كشورهاى در حال پيشرفت، به رشد تقاضا براى غذا، چه از لحاظ كمّى و چه از لحاظ كيفى منجر خواهد شد؛ يعنى اينكه تقاضاى جهانى از لحاظ مقدار و ماهيت، دچار تغييرات عمده خواهد شد.
چشمانداز آينده
«سازمان فائو» طى گزارشى اعلام كرد كه براى تأمين غذاى جمعيت نُه ميليارد نفرى جهان در سال ٢٠٥٠ م.، بايد دو برابر ميزان كنونى، توليد كرد و براى رسيدن به اين هدف، بايد موانعى، مانند محدوديت زمينهاى كشاورزى، كمبود آب، قيمت بالاى انرژى، افت سرمايهگذارى در زمينه تحقيقات كشاورزى و افزايش ضايعات غذايى را در نظر داشت. سازمان فائو با توجّه به چشمانداز امنيت غذايى قرن ٢١، جهان مربوط به كمبود موادّ غذايى، توليد موادّ غذايى را در قرن حاضر، با مشكلاتى پيشبينى نموده است. از اينرو، رقابت بر سر زمينهاى كشاورزى و منابع آب، قيمت بالاى انرژى و تغييرات آب و هوايى، همگى نشان مىدهد كه بايد با منابع كمتر، غذاى بيشترى براى مردم سرتاسر جهان توليد شود. رشد پايدار در بخش كشاورزى، عاملى حياتى براى تغذيه جهان در دهههاى آتى است.
سه چالش غذايى عمده جهان از نگاه دويچه بانك
چالش اوّل
گرسنگى در سطح جهان در حال افزايش است. اوايل دهه ١٩٩٠ م.، افزايش تعداد افراد گرسنه در سطح جهان، بعد از طى دو دهه سير نزولى، دچار تغيير فاحشى شد و از آن پس، به دليل افزايش قيمت غذا در اثر بحران مالى، رو به افزايش گذاشت. بحران مالى نيز به نوبه خود، موجب شد قيمت محصولات كشاورزى تا حدودى افت كند و تجارت محصولات كشاورزى و مبادلههاى مرتبط با آن كاهش يابد. امروزه اقشار كثيرى از مردم گرسنه جهان، به طور مستقيم يا غيرمستقيم براى بقاى خود به كشاورزى وابستهاند. بر اساس آخرين ارزيابى به عمل آمده از سوى سازمان فائو(FAO) ، امروزه بالغ بر ٩٦٩ ميليون نفر در جهان، با هزينهاى كمتر از يك دلار در روز زندگى مىكنند و حدود سه چهارم از آنها براى بقاى خود به كشاورزى وابسته هستند. در واقع، فقر و تنگدستى شديد اين افراد، خروج از اين وضعيت را براى آنها غيرممكن ساخته است.
چالش دوم
اگر چه سوء تغذيه ناشى از فقر را يكى از دلايل عمده مرگ در سراسر جهان بر شمردهاند، ولى امروزه بيمارىهاى مرتبط با رژيم غذايى، از جمله چاقى، بيمارىهاى قلبى، انفراكتوس و ديابت بسيار گسترش يافته؛ به طورى كه پرخورى و عدم تحرّك ناشى از زندگى مدرن و چاقى، به چالش مهمّ بهداشت عمومى انسانها در كشورهاى صنعتى تبديل شده است.
چالش سوم
چالش ديگر در زمينه توليد غذا، نابودى محيط زيست و طبيعت مىباشد. تخريب محيط زيست از دو جنبه، با غذا در ارتباط است. اين مسئله با محدود كردن محصولات غذايى، توليد موادّ غذايى را كاهش مىدهد. از سوى ديگر، اين مسئله حاصل فعّاليتهاى نادرست كشاورزى است؛ مشكلاتى، مانند فرسايش خاك، آلودگى آب، انتشار گازهاى گلخانهاى و از بين رفتن تنوّع زيست محيطى، تهديدى جدّى عليه توليد جهانى غذا به شمار مىروند.
منبع: دانشنامه آزاد ويكىپديا، ذيل عبارت امنيت غذايى.