ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٠ - معنا و مفهوم غيبت
عملياتى ندارد و سكوت كرده است.
بنابراين غيبت يك نوع تناسبى با حضور دارد؛ ولى معناى حضور چيست تا غيبت معنا شود. در لسان روايات، غيبت، به معناى نبودن حضورى شخص امام زمان (ع) در ميان مردم است. آنچه كه از غيبت در ذهن مىآيد، اين است كه: مردم ايشان را نمىبينند؛ بنابراين بيشتر بر ميان مردم نبودن شخص آن حضرت (ع) تأكيد شده است نسبت به ساير ائمّه (ع) كه شخصشان در بين مردم بوده است؛ مگر اينكه گاهى به زندان مىافتادند.
حجّت الاسلام مهدىپور نيز به تبيين مفصّل غيبت از منظر ريشه آن (غيب) با استفاده از آيات و روايات پرداخت و غيبت را پوشيدگى از ديدگان مردم تعريف نمود.
حجّت الاسلام والمسلمين على اكبر مهدىپور: در لغت، از آنچه مخفى باشد و غير خداوند از آن آگاه نباشد، به غيب تعبير مىشود. در آيات «قرآن» آمده است:
«فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ؛[١]
بگو غيب فقط به خدا اختصاص دارد؛ پس منتظر باشيد كه من هم با شما از منتظرانم.»
امام صادق (ع) در تفسير اين آيه فرمودند:
«منظور از غيب در اين آيه، امام غايب است.»[٢]
همچنين در «سوره بقره» آمده است:
«الَّذِينَيُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ؛[٣]
آنان كه به غيب ايمان مىآورند.»
امام عسكرى (ع) در تفسير آن فرمودند:
«به آنچه از حواس پوشيده و اعتقاد به آن واجب باشد، غيب مىگويند.»[٤]
راغب اصفهانى در كتاب «مفردات» مىگويد آنچه تحت حواس قرار نگيرد و از چشم و علم انسان پوشيده باشد، به آن غيب مىگويند.[٥] شيخ طوسى نيز در تفسير واژه غيب مىگويد:
ابن عبّاس فرموده آنچه از جانب خدا آمده غيب است. آنچه دانش آن از مردمان پوشيده، غيب است و آنچه درباره حضرت مهدى (ع) در روايات آمده، مشمول غيب مىشود.[٦]
مرحوم طبرسى از بلخى نقل مىكند كه «آنچه شناخت آن واجب و راه آن منحصر به آيات و دلايل وحى باشد، آن را غيب مىگويند.»[٧] در احاديث به دنبال واژه غيبت، «حيرت» آمده است.
پيامبر (ص) فرمودهاند:
«تَكُونُ لَهُ غَيْبَهٌ وَ حَيْرَهٌ يَضِلُّ فِيهَا أَقْوَامٌ؛[٨]
براى آن حضرت [مهدى (ع)] غيبتى است كه در آن ايام، مردم سرگردان مىشوند و مردمان در آن به گمراهى مىافتند.»
امّا در مورد سردرگمى مردم، امام صادق (ع) فرمودهاند:
«امّا نه راه براى اولياى الهى باز است و اگر خدا مىدانست كه اولياى او در اين مسئله به اشتباه مىافتند، حتّى يك لحظه امام را غايب نمىكرد؛ امّا چون خدا مىداند كه اولياى الهى گمراه نمىشوند، براى آزمايش عموم اين عمل را انجام داده است.»[٩]
در مورد اين غيبت، تعبيرى از امام صادق (ع) است كه فرمودند:
«آقاى من! غيبت تو خواب از ديدگان من ربوده و آرامش را از من برده و دنيا را براى من تنگ نموده است.»[١٠]
حجّت الاسلام والمسلمين ناصرى از جنبههاى مختلف مصاديق غيبت را ناشناس بودن، ناپيدا و عزلت امام (ع) بيان كردند.